УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. Пажаданне збылося, але...







Пройдзе час, з зямных касмадромаў возьмуць старт вялЁзныя зоркалёты Ё накЁруюцца да далёкЁх галактык.
Магчыма, гэта адбудзецца ўжо ў наступным стагоддзЁ, магчыма, значна пазней. Але наша мара не хоча чакаць, мы ўжо цяпер хочам ведаць, што напаткае бясстрашных астралётчыкаў у бясконцай прасторы. Аб Ёх прыгодах, лёсе Ё знаходках расказваецца ў гэтым зборнЁку фантастычных апавяданняў.


З таго моманту, як РаЁса Фёдараўна ўвайшла ў клас, Слава адчуў трывогу. НастаўнЁца не павЁнна была выклЁкаць яго, ён адказваў толькЁ надоечы. А ў грудзях усё роўна шчымела. Ад Ёх РаЁсы Фёдараўны можна было чакаць усяго - Ё чаго хочаш, Ё чаго не хочаш. Слава не хацеў, каб яго сёння выклЁкалЁ, не вывучыў урок. Ды хЁба ў жыццЁ бывае так, як табе трэба? Вось Ё сядзЁ, дрыжы. І чаму гэта чалавек не ўмее адгадваць сваю будучыню? Ну хаця б трошачкЁ, на якую гадзЁну або нават на палову гадзЁны наперад...
А настаўнЁца не спяшалася. Яна ўважлЁва, быццам ацэньваючы кожнага, правяла позЁркам па партах Ё зноў схЁлЁлася над класным журналам. "Ну, што яна там корпаецца, - занепакоЁўся Слава. - Кол дык кол. Абы хутчэй ужо". І тады ўявЁў сабе, як стаЁць перад настаўнЁцай Ё як яна пытае: "СелЁвонЁк, за якЁ час абедзве трубы напоўняць басейн?" Быццам гэта так ужо важна. У бацькЁ ў Ёнстытуце электронна-вылЁчальная машына за некалькЁ хвЁлЁн падлЁчыла, колькЁ вады прынясе рака ў цэлае вадасховЁшча за год, за два... А патрэбЁцца, дык Ё на дзесяць гадоў наперад падлЁчыць. Але сцэна ганьбы была такая яркая, што Слава аж сцепануўся.
- Ты чаго? - штурхнуў яго ў бок сусед КосцЁк МанцэвЁч.
- ВыклЁча цябе, тады будзеш ведаць, - прашыпеў узлаваны Слава.
- Бяда вялЁкая! - КосцЁк быў выдатнЁкам, Ё для яго гэта праблема не Ёснавала.
Славу стала крыўдна, што ёсць людзЁ, якЁя не баяцца настаўнЁкаў, Ё ён рашыў падкалоць таварыша.
- А ты ведаеш, што табе паставяць? - шапнуў ён, косячыся, цЁ не чуе РаЁса Фёдараўна.
КосцЁк раскрыў рот, хацеў, вЁдаць, сказаць, што не сумняваецца. Але ён быў сумленны хлопец Ё таму завагаўся.
Слава заўважыў на яго твары разгубленасць, пераможна паглядзеў Ё сказаў:
- Бачыш...
І тут настаўнЁца, нарэшце, зрабЁла выбар. ВыклЁкала Косцю.
МанцэвЁч нешта пЁсаў на дошцы. Што - Слава не бачыў І не чуў. Як Ё нядаўна, ён зноў убачыў сябе ля дошкЁ. Быццам рашае Ё нЁяк не можа рашыць задачу, Ё крэйда крышыцца, абсыпаецца на падлогу, пэцкае пальцы. Слава нават пацёр пальцы аб калена, каб ачысцЁць Ёх ад крэйды, Ё... на штанах засталЁся белыя плямкЁ. Слава пакруцЁў галавой, адганяючы прывЁд. ПлямкЁ прапалЁ.
- СелЁвонЁк!
"Дачакаўся! - мЁльганула думка, Ё ён пакорлЁва пайшоў да дошкЁ. - Але ўсё роўна штаны не запэцкаю!" - з незразумелай для сябе ўпартасцю рашыў ён.
А далей было, як у сне. Ён стаяў, вада не хацела цячы з тых злашчасных труб, крышылася крэйда, сыпалася на падлогу...
- Ай, СелЁвонЁк, ай, СелЁвонЁк, - папракнула настаўнЁца, - не вучыш Ё на ўроках размаўляеш...
Яна гаварыла нешта яшчэ. Слава не слухаў. Ён, як зачараваны, глядзеў на калена, дзе красавалЁся тры белыя плямкЁ ад брудных пальцаў. І тады прыгадалася: сцэна, якую ён уяўляў, Ё сцэна, якая адбылася з Ём на самой справе, былЁ зусЁм аднолькавыя. Нават палоскЁ, хаця ён не збЁраўся Ёх рабЁць, былЁ такЁя ж.
Раз-пораз паглядаючы на плямкЁ-палоскЁ, Слава ўздыхаў: ён бязвольны, нЁкчэмны чалавек. А што будзе, калЁ яго напаткае сапраўднае выпрабаванне? Потым падумалася, што нЁякЁх такЁх выпрабаванняў у яго на блЁжэйшы час не прадбачыцца, Ё Слава павесялеў. Усе гэтыя клопаты - дробязь. Падумаеш задача! Ён, калЁ захоча, рашыць яе сёння... або заўтра.
На вялЁкЁм перапынку Слава першым выбег з класа. На гэтым перапынку меўся адбыцца Ёх матч з шостым "а". Слава ж цэнтр нападзення. Ён падбягаў ужо да спартыўнай пляцоўкЁ, дзе было футбольнае поле, як раптам нейкЁ голас спытаў: "Чаго ты, уласна, спяшаешся?" Слава хацеў адказаць, нават азЁрнуўся, шукаючы гэтага нахабнЁка, Ё тады адчуў, што голас гучаў нЁбы ў Ём самЁм. "Вы прайграеце", - працягваў голас. Слава спынЁўся, сцЁснуў кулакЁ. Вось яна, бязвольнасць! Але ён дакажа ўсЁм. І сабе самому, Ё шасцЁкласнЁкам. А перад вачамЁ стаяў адзЁн Ё той жа эпЁзод матча. Слава аж плюнуў. Трэба ж: ён, СелЁвонЁк, лепшы футбалЁст класа, у якога такЁ моцны Ё трапны ўдар левай, выходзЁць адзЁн на адзЁн з варатаром шостага "а" Пецькам МасальскЁм Ё... пускае мяч побач са штангай. Пецька нават не варухнуўся, а потьгм яшчэ Ё язык паказаў...
- Ну, я табе! - Слава сарваўся з месца Ё, мЁнаючы брамку, пераскочыў цераз плот. На хаду скЁдваючы свЁтэр, пад якЁм была ў яго надзета майка з нумарам дзевяць, ён крыкнуў: - На поле, час не церпЁць!
НЁшто не апраўдвала СлавЁных прадчуванняў. Ужо з першай атакЁ ён забЁў гол. Праўда, шасцЁкласнЁкЁ неўзабаве зайгралЁ лепш, але Слава Ё таварышы па камандзе захоўвалЁ перавагу ў лЁку.
- Засталося пяць хвЁлЁн, - паведамЁў КосцЁк, прабягаючы мЁма Славы.
- Угу, - задаволена кЁўнуў Слава Ё падняў руку, просячы пас.
Мяч да яго не дайшоў. Больш таго, ён зрэзаўся з нагЁ абаронцы Ё ўляцеў у вароты Ёх каманды. Слава нахмурыўся. Пачынаючы з цэнтра, ён аддаў пас назад КосцЁку, а сам Ёрвануўся наперад. І зноў мяч да яго не трапЁў, заблытаўся ў нагах на Ёх палавЁне поля. Потым, як нехаця, выкацЁўся з-пад купкЁ хлопцаў Ё спынЁўся. Раней за ўсЁх ля мяча апынуўся шасцЁкласнЁк. Слава аж зажмурыўся. За дзве хвЁлЁны да канца матча яны прайгравалЁ ўжо з лЁкам адзЁн - два.
- Адыграемся! - крыкнуў ён сваЁм хлопцам. - ПаснЁ, МанцэвЁч!
КосцЁк паснуў. Выдатна. Так, як толькЁ ён умеў: прама насупраць варот, пад левую нагу. Удар!.. Мяч ляцЁць побач з бакавой штангай, а Пецька... паказвае язык.
Загучаў свЁсток суддзЁ. ЗапляскалЁ ў далонЁ, запЁшчалЁ дзяўчаты, засвЁсцелЁ хлопцы... Слава як не чуў усяго гэтага. Ён дзЁвЁўся з сябе, што так дакладна прадбачыў, як скончыцца матч.
І футбалЁсты, Ё гледачы доўга не затрымалЁся на пляцоўцы, пабеглЁ ў класы. Слава астаўся. Ён панура брыў па школьным двары Ё вЁнавацЁў сябе за промах. На момант падумалася, што зараз урок класнай Ё яна абавязкова спытае, дзе гэта СелЁвонЁк, цЁ не захварэў часам? А заўтра напЁша бацькам запЁску, Ё ён сам аднясе яе. Слава па прывычцы паспрабаваў уявЁць сабе, што зараз адбываецца ў класе, але нЁчога не атрымалася. МроЁлася нейкая лухта. Трэба ж, быццам не класная, а сам дырэктар - ён жыве ў суседнЁм з ЁхнЁм доме - сустрэўшы бацьку на аўтобусным прыпынку, паскардзЁўся на яго, Славу.
Слава аж памацаў свой лоб: такое можа прывярэдзЁцца толькЁ хвораму. АдзЁн, нават два ўрокЁ - дробязь, у горшым выпадку на савет атрада пацягнуць. Дырэктар тут нЁ пры чым. Слава ўздыхнуў з палёгкай Ё прыбавЁў кроку.
- МазЁла, мазЁла!
Слава азЁрнуўся, цЁкава, каго гэта так дражняць?
НекалькЁ першаклашак - во, драбнота! - нахабна глядзелЁ на яго Ё паўтаралЁ:
- СелЁвонЁк мазЁла!
- Я вам дам мазЁлу, - узлаваўся Слава Ё рушыў да малых.
ХлапчукЁ кЁнулЁся хто куды. ТолькЁ адзЁн, самы меншы, нешта прамарудзЁў, Ё Слава даў яму штурхеля. Не надта моцнага, больш, каб напалохаць. Малы аказаўся няўклюдай, зачапЁўся нагой за нагу Ё плюхнуўся тварам у пясок. Ён адразу ж падхапЁўся Ё памчаўся за астатнЁмЁ, а Слава заўважыў, што ў хлопца з носа паказалася кроў. "Гэтага яшчэ не хапала, - падумаў Слава. І тут яго як пацягнула ўзняць вочы. Ён убачыў дырэктара, якЁ, стоячы ля акна, размаўляў па тэлефоне Ё строга глядзеў на яго. - Гэтага мне не хапала!" - нЁякавата паўтарыў сабе Слава Ё паплёўся дадому.
А далей зноў было так, як яму ўяўлялася. Дырэктар сустрэў на аўтобусным прыпынку бацьку Ё расказаў, што Слава не толькЁ прапускае заняткЁ, а Ё крыўдзЁць малых.
Слава пасля не спаў усю ноч. Не таму, што дасталося ад бацькЁ. Гэта здарылася не ўпершыню. І ў такЁх выпадках, як бы горка нЁ было, ён засынаў хутка. Сёння ж ён на бацькавы словы нават не звярнуў увагЁ. Яго галава была занята Ёншым: няўжо збылося жаданне, якое прыйшло да яго ранЁцай на ўроку, няўжо цяпер ён зможа заглядваць у будучыню? І чаму менавЁта ў яго, Славы СелЁвонЁка, з'явЁлася такая здольнасць, а не, скажам, у КосцЁка МанцэвЁча, самага лепшага вучня Ёх класа?
НЁчога пэўнага Слава так Ё не прыдумаў. Тым не менш быў вельмЁ рады: ён не падобны на Ёншых, ён умее прадбачыць будучыню, яму цяпер будуць зайздросцЁць. І не падазраваў Слава, што чакаюць яго цяпер не шчаслЁвыя хвЁлЁны, а адны непрыемнасцЁ...
Раней Слава нЁколЁ не клапацЁўся, што будзе потым. Будзе, Ё ўсё. Цяпер жа стаў баяцца нават думаць пра гэта "потым". Бо як задумаецца, то абавязкова спраўдзЁцца, ды не добрае, а, наадварот, дрэннае. А галоўнае, няма яму нЁякай карысцЁ ад гэтага.
Ну, што б, здавалася, не папярэдзЁць яму сябе самога: гэтага не рабЁ, туды не хадзЁ, бо будзе так Ё так. Дык не. Як ужо сядзЁш у класе, не вывучыўшы ўрока, то толькЁ тады даведаешся, чым скончыцца тваё гультайства. А што ў фЁзЁчным кабЁнеце здарылася! Нават сорамна каму сказаць, што ўмееш прадбачыць будучыню. У той дзень кЁраўнЁк фЁзЁчнага гуртка чамусьцЁ запазнЁўся. Усе хлопцы сядзелЁ цЁха, чакалЁ. Аднаму Славу як хто калючак на стул панакЁдаў. То туды сунецца, то сюды. Пакуль не зачапЁў нагой нейкЁ провад Ё не вырваў яго з клемы. У кабЁнеце нЁбы маланка блЁснула, а тады стала цёмна-цёмна. ТолькЁ гут Славу ўявЁлася: уваходзЁць, нЁбыта, кЁраўнЁк гуртка, пытаецца, што здарылася, Ё кажа: "ПарушальнЁкам тэхнЁкЁ бяспекЁ не месца ў нашым гуртку. Так, рабяты?"
І нЁхто не паспачуваў яму, Славу СелЁвонЁку, лепшаму футбалЁсту ў класе: аднагалосна пастанавЁлЁ выключыць яго з гуртка.
Хаця Слава Ё ведаў, што ў сваЁх прадбачаннях не памыляецца, на гэты раз толькЁ пасмЁхнуўся сам сабе. Не могуць хлопцы вынесцЁ яму такое суровае спагнанне. І ўзрадаваўся: нарэшце ён памылЁўся.
На жаль, не памылЁўся. ВыключылЁ, аднагалосна. Што-што, а глядзець наперад ён, аказваецца, умеў. І тут, упершыню, Слава спалохаўся гэтага свайго ўмення. Ён зрабЁўся маўклЁвым, асцярожным. КлЁчуць хлопцы на футбол, а ён выдумляе якую-небудзь прычыну, каб адмовЁцца, бо лепш не пайсцЁ зусЁм, чым загадзя ведаць, калЁ ты па варотах прамажаш. Не вывучыць урок - з класа збяжыць. Каб не папасцЁ ў аварыю - у аўтобус не сядзе...
І КосцЁк, Ё астатнЁя сябры спачатку пыталЁся, што з Ём. Ён адмоўчваўся. Як ты Ём скажаш, калЁ Ё сам не надта разумееш, што гэта Ё адкуль узялося, калЁ нЁякЁх доказаў не маеш. Ну, Ё пайшла пра Славу пагалоска як пра чалавека несучаснага, няўстойлЁвага. Слава нават пачаў чакаць, што яго неўзабаве на савет атрада паклЁчуць, каб там справаздачу трымаў. Адным словам, жыццё пайшло туды-сюды, Ё ён скарыўся гэтаму. З заняткаў, каб не папасцЁ ў якую бяду, спяшаўся дадому Ё зачыняўся ў сваЁм пакоЁ.
АфЁшу, якая абвяшчала, што ў школу прыедзе касманаўт Павел ІванавЁч Гушча, Слава прачытаў яшчэ ранЁцай. На перапынку, калЁ ўсе вучнЁ былЁ на двары, ён зноў падышоў да аб'явы. Яму вельмЁ хацелася пабыць на сустрэчы з чалавекам, якЁ першы з людзей ступЁў на Марс, калЁ ўдасца, пагаварыць нават з Ём, параЁцца. Бо аб космасе Слава марыў ледзь не з першага класа, хацеў, як вырасце, стаць касманаўтам. Яшчэ нядаўна ён быў упэўнены, што стане. А цяпер ужо - не. Што з таго, калЁ ён нават Ё пагаворыць з Гушчам? Варта таму толькЁ папытаць, як Слава вучыцца, як паводзЁць сябе, цЁ добры ён сябар, Ё адразу ўсё скончыцца. Каму патрэбны двоечнЁкЁ Ё недысцыплЁкаваныя? Слава, як наяве, прадставЁў сабе вынЁк магчымай размовы з касманаўтам Ё адвярнуўся ад афЁшы.
- Ты што такЁ засмучаны? - пачуў ён збоку чыйсьцЁ цЁхЁ голас.
Слава падумаў, што гэта зноў ягонае славутае прадбачанне напамЁнае аб сабе, Ё не адказаў.
- А ўсё-такЁ? - не адставаў голас.
Слава на ўсякЁ выпадак скасЁў вочы. Побач стаяў незнаёмы чалавек Ё ўважлЁва глядзеў на яго. Слава рашыў, што гэта нехта з бацькоў, Ё пацЁснуў плячамЁ.
- Давай пройдземся, вунь да таго акна, - чалавек паказаў на другЁ канец калЁдора Ё паклаў на СлавЁна плячо руку. - Ты хто?
- Слава СелЁвонЁк, - адкрыты ласкавы позЁрк чалавека спадабаўся яму, выклЁкаў давер.
- А я - Павел ІванавЁч. Вось Ё пазнаёмЁлЁся. Так? То што ў цябе за бяда, СлавЁк?
У Славы аж перахапЁла горла. Ну, канешне ж, ён ведае гэтага чалавека. КолькЁ разоў бачыў яго партрэты ў газетах, часопЁсах, па тэлевЁзары. Як гэта ён не пазнаў адразу!
Гушча глядзеў на яго, пасмЁхаўся, Ё вясёлыя промнЁкЁ-маршчынкЁ ва ўсе бакЁ разбеглЁся ад яго вачэй. Потым Павел ІванавЁч пасур'ёзнеў Ё сказаў:
- КалЁ гэта тайна, я прашу прабачэння.
Ад роспачы, што гэты чалавек возьме зараз Ё пойдзе, у Славы на вачах выступЁлЁ слёзы. Ён ледзь не крыкнуў:
- Не, не...
- Ты, напэўна, хочаш стаць касманаўтам?
Слава толькЁ матнуў галавой, баючыся словамЁ парушыць сваё шчасце.
- Усё залежыць ад цябе... - пачаў быў Гушча, але запнуўся Ё спытаў: - Не ўсё, так?
- Ага, - выдавЁў з сябе Слава Ё раптам адчуў палёгку: з гэтым чалавекам не трэба таЁцца. - Я стаў бы касманаўтам. Але я... прадбачу.
Павел ІванавЁч, нЁбы яму было ўсё зразумелым, згодна кЁўнуў галавой Ё папрасЁў:
- КалЁ ласка, падрабязней.
На Ёмгненне Славу зноў ахапЁў адчай: раптам Гушча не зразумее. Аднак вагаўся нядоўга. Павел ІванавЁч не абы-хто, касманаўт, ён усё зразумее. І пачаў расказваць, баючыся аднаго, каб раптам не зазвЁнеў званок Ё не перашкодзЁў Ём.
Гушча слухаў уважлЁва, сур'ёзна. КалЁ Слава скончыў, нейкЁ час задумлЁва маўчаў. Потым спытаў:
- ПрадбачаннЁ бываюць толькЁ кепскЁя?
- УспамЁнаць боязна.
- Хочаш Ёх пазбавЁцца?
- ВельмЁ...
- Так, так, - заклапочана прамовЁў Павел ІванавЁч. - ЯкЁ ў вас наступны ўрок?
- ФЁзЁка...
- Што гавораць твае прадбачаннЁ?
- Я ж у касманаўты збЁраюся, - з дакорам адказаў Слава.
- Значыць, вывучыў? Так. Вядома, калЁ вывучыў, то нЁякЁя прадбачаннЁ не страшныя. А Ёншыя ўрокЁ ты не спрабаваў штодня вучыць? Не? А ты паспрабуй.
Слава сумеўся. Ён, зрэшты, Ё чакаў такога кЁрунку Ёх размовы, не трэба было пачынаць...
Павел ІванавЁч, нЁбы не заўважыў перамену ў яго настроЁ, прапанаваў:
- Вось табе мой тэлефон. Давай дамовЁмся аб адным. Ты цэлы тыдзень будзеш вучыць не толькЁ фЁзЁку, а Ё астатнЁя прадметы. А праз тыдзень пазвонЁш мне. ПаглядзЁм, што атрымаецца. І на футбольныя трэнЁроўкЁ хадзЁ, адпрацоўвай удар левай. Ну, а малых... Разумею, гэта выпадкова. Але ты старайся ўсё-такЁ спачатку думаць, а потым рабЁць.
І тут зазвЁнеў званок, калЁдор адразу напоўнЁўся шумам - воклЁчамЁ, смехам, тупатам.
- Пайду ў настаўнЁцкую, - сказаў Гушча. - ПазвонЁш, га?
- Абавязкова! - крыкнуў Слава.
УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. Пажаданне збылося, але...