<< Главная страница

УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. ШорахЁ чужой планеты







Пройдзе час, з зямных касмадромаў возьмуць старт вялЁзныя зоркалёты Ё накЁруюцца да далёкЁх галактык.
Магчыма, гэта адбудзецца ўжо ў наступным стагоддзЁ, магчыма, значна пазней. Але наша мара не хоча чакаць, мы ўжо цяпер хочам ведаць, што напаткае бясстрашных астралётчыкаў у бясконцай прасторы. Аб Ёх прыгодах, лёсе Ё знаходках расказваецца ў гэтым зборнЁку фантастычных апавяданняў.


Усё навокал было аднастайнае, панылае: голыя, разбураныя часам горы, кратэры з аплаўленымЁ схЁламЁ, пясчаныя плато, звЁлЁстыя, як рэчышчы колЁшнЁх рэк, сухЁя далЁны. Нешта сярэдняе памЁж Месяцам Ё Марсам. Углядаючыся ў гэты сумны пейзаж, Балачан Ёншы раз сам здзЁўляўся, чаго гэта ён трапЁў сюды, хаця менавЁта цераз ягоную настойлЁвасць Ё адкрылЁ тут назЁральную станцыю. Аднак на ЗямлЁ яму ўсё ўяўлялася Ёнакшым.
Экспедыцыя Тураўца, якая вярнулася з прасторы паўстагоддзя назад, заўважыла на гэтай планеце сЁстэмы Лаланда нешта незвычайнае. Быццам, як толькЁ далёкЁ Ё яркЁ Лаланд хаваўся за небасхЁлам Ё на небе блакЁтным россыпам успыхвалЁ зоркЁ, у вузкЁх цяснЁнах, што былЁ паблЁзу стаянкЁ зоркалёта Тураўца, узнЁкалЁ таямнЁчыя шорахЁ.
Тады Тураўцу не вельмЁ паверылЁ. Ад планеты, якую папярэднЁя экспедыцыЁ назвалЁ Каменным мячыкам, нЁхто нЁчога незвычайнага не чакаў. Паведамленне паклалЁ ў архЁў, Ё там яно праляжала аж да таго часу, пакуль на яго не наткнуўся ён, Балачан.
Хто Ёншы наўрад цЁ звярнуў бы ўвагу на гэтыя радкЁ мЁж вялЁзнай па аб'ёму Ё разнастайнасцЁ ЁнфармацыЁ, якую даставЁла экспедыцыя. Балачан жа любЁў касмЁчныя загадкЁ, лЁчыў, што кожная з'ява павЁнна мець тлумачэнне. Гэта не мела.
Балачан адшукаў Тураўца, якЁ ўжо не хадзЁў у прастору, Ё папрасЁў расказаць пра тыя шорахЁ больш падрабязна, чым было ў справаздачы. НачальнЁк экспедыцыЁ нЁчога асаблЁвага не дадаў. Сказаў, што Ёх уразЁла адчуванне нейкай перамены ў начным жыццЁ планеты, Ё хаця яны яе не зразумелЁ, у дзённЁку, аднак, зрабЁлЁ запЁс. Чаму не пранЁклЁ ў сутнасць? ПашкадавалЁ часу, бо нЁчога пэўнага не бачылЁ. Балачан, калЁ ўжо яму што ўбЁвалася ў галаву, рабЁўся напорыстым. Ён цэлы дзень тузаў пытаннямЁ Тураўца, Ё ўрэшце ў густым тумане, якЁ ахутваў таямнЁцу шорахаў, нЁбы блЁснуў няпэўны промнЁк. У адну з начэй, як успомнЁў Туравец, у Ёх двойчы прападала радыёсувязь памЁж зоркалётам Ё пошукавымЁ групамЁ, якЁя працавалЁ ў цяснЁнах. Ненадоўга, хвЁлЁны на тры кожны раз. Прычыну высветлЁць, аднак, не ўдалося.
СпецыялЁсты зоркалёта тады выказалЁ меркаванне, што ва ўсЁм было, вЁдаць, вЁнаватае пераменнае сЁлавое поле планеты, якое на той выпадак магло рэзка ўзмацнЁцца. І хаця нЁхто раней гэтага поля не заўважаў, слова "пераменнае" адыграла сваю ролю Ё з вывадам спецыялЁстаў пагадз'шЁся. Таму Ё трапЁла паведамленне Тураўца на палЁцу ў сховЁшча. А Балачана супадзенне насцярожыла.
Пасля размовы з Тураўцом Балачан распачаў бурную дзейнасць. ХадзЁў па камЁтэтах АкадэмЁЁ навук, даказваў, пераконваў, патрабаваў. І дамогся свайго. Разам з двума добраахвотнЁкамЁ, такЁмЁ ж шукальнЁкамЁ касмЁчных таямнЁц - Камаем Ё ТарасевЁчам, - ён апынуўся на Каменным мячыку. З таго дня прайшло ўжо сорак зямных сутак, а ён усё яшчэ не мог па-шчырасцЁ сказаць, дарэмна цЁ не ляцелЁ яны сюды. КалЁ Ё была таямнЁца, то планета моцна трымала яе, паспяхова хаваючы ад чужых вачэй Ё вушэй. Здавалася, не хопЁць таго года, якЁ быў адмераны Балачану Ё таварышам на пошукЁ таямнЁцы планеты.
Кожны вечар адзЁн з Ёх тройкЁ адпраўляўся да цяснЁн, дзе людзЁ Тураўца адзначылЁ начныя шорахЁ. Там была створана назЁральная станцыя. Ва ўтульным домЁку, абсталяваным дасканалай тэхнЁкай, можна было, не баючыся нЁчога непрадбачанага, сачыць за тым, што адбываецца на схЁлах гор Ё ў далЁнах. А сачыць, уласна, не было за чым. Праўда, шорахЁ ўзнЁкалЁ. Чуйныя прыборы ўлаўлЁвал! нешта падобнае на рух, быццам нехта спрытны Ё асцярожны краўся паўз сцены назЁральнай станцыЁ. ПрынамсЁ, так гучалЁ ў навушнЁках гэтыя шорахЁ. Але калЁ Ёх пакЁдалЁ Ёстоты, то былЁ яны, напэўна, невЁдзЁмкамЁ, бо на экранах нЁ разу не мЁльгнуў нават цень. І Камай з ТарасевЁчам усё часцей заўважалЁ Балачану, што шорахЁ хутчэй за ўсё ўзнЁкаюць у вынЁку значнай рознЁцы дзённых Ё начных тэмператур, якЁя параджаюць пэўныя электрычныя з'явы.
Гэта было вельмЁ падобна на праўду, Ё ў Балачана пасля такЁх размоў пачынала трывожна ныць сэрца. Ён пакутлЁва думаў тады, цЁ не дапусцЁў памылкЁ, паддаўшыся ўяўнай загадкавасцЁ выпадку. Потым перакананасць брала верх. ШорахЁ ж ЁснавалЁ, а сЁлавое поле - не. І нават калЁ ён з хлопцамЁ высветлЁць, чаму перарывалася сувязь, вядома, калЁ гэтая з'ява мае дачыненне да планетных умоў, то Ё тады яны не дарэмна прыбылЁ сюды. Але, як на тое, сувязь працавала бездакорна, Ё Балачан губляўся, што яму разгадваць - шорахЁ цЁ правалы ў сувязЁ.
- Слухай, Балачан, - сказаў аднойчы ТарасевЁч, вярнуўшыся з начнога дзяжурства, - давай адкладзём наша паляванне за шорахамЁ. Усё роўна, калЁ Ёх робяць зданЁ, мы Ёх не заўважым.
Наставала ранЁца Ёх сорак першага дня на Каменным мячыку. У далёкай вышынЁ засвяцЁлЁся няпэўныя залацЁстыя водблЁскЁ.
- Падман, бутафорыя, - працягваў ТарасевЁч, кЁваючы на пасвятлелае неба. - Гэта сЁмвалЁчная атмасфера не захоўвае нЁ цяпла, нЁ холаду. Таму Ё трашчыць усё навокал.
- Уначы? - нечакана пачулася з суседняга пакоя, дзе спаў Камай.
Балачан прыслухаўся. У гэтым пытаннЁ-рэплЁцы мЁльгнуў нейкЁ прыхаваны сэнс.
- Табе мала начных? - ТарасевЁч зазЁрнуў у пакой таварыша.
- Мала! - Камай выйшаў, не апрануўшыся, у трусах, нЁбы былЁ яны на роднай ЗямлЁ, а не за трыльёны кЁламетраў ад яе. - Ты мне скажы, чаму ўдзень мы нЁчога падобнага не чуем?
- Бо не слухаем, - пацЁснуў плячыма ТарасевЁч Ё падышоў да столЁка, на якЁм дзяжурны Балачан рыхтаваў яму сняданак. - Быка з'еў бы!
- Учора слухаў, - не адставаў Камай.
ТарасевЁч насмешлЁва зЁрнуў на яго Ё адправЁў у рот ладны кавалак смажанага мяса. Не пражаваўшы добра, з'едлЁва спытаў:
- Трашчыць?
- Як тонкЁ лёд пад нагамЁ...
Камай быў сур'ёзны, Ё Балачан раптам адчуў непакой.
- Пакуль ты вартаваў зданЁ, я параўноўваў запЁсы шумаў...
- І што? - не вытрымаў Балачан.
- Ёсць рознЁца. Дакладней, уначы выдзяляюцца Ёншыя шумы, вЁдаць, тыя, якЁя мы ўмоўна называем шорахамЁ. - Ён заскочыў у лабараторыю Ё прынёс стужку, на якой пяро асцылографа пакЁнула хвалепадобныя сляды. - Вось паглядзЁце самЁ.
Балачан быў гатовы расцалаваць Камая. Але стрымаў эмоцыЁ, пабаяўся кпЁнаў вострага на язык ТарасевЁча. І яшчэ яму было нЁякавата, што гэта простая думка аб параўнаннЁ шумаў прыйшла ў галаву не яму, старшаму ў Ёх маленькай групе, а Камаю, хлопцу, якЁ толькЁ-толькЁ скончыў унЁверсЁтэт. Узяўшы стужку, ён нЁчога не сказаў таварышам Ё зачынЁўся ў лабараторыЁ.
- Што гэта са старым? - здзЁвЁўся ТарасевЁч. Балачан быў старэй Ёх год на дзесяць, не болей. Аднак Ём, дваццацЁпяцЁгадовым, ён здаваўся пажылым. Да таго ж, яны не забывалЁ, што за яго плячыма адкрыццё лёсу зоркалёта, якЁ адправЁўся некалЁ да Палукса. Таму Ё называлЁ Балачана памЁж сабой старым.
- А ты спакойны? - не адказваючы, спытаў Камай.
- ПарсекЁ - не тая адлегласць, якую мераюць дзеля забавы. Я таксама хачу знайсцЁ нешта новае. І нЁ ты, нЁ стары не можаце папракнуць мяне, што я раблю нешта не так. Але хЁба мая вЁна, што мы гонЁмся за мЁражом?
- Не верыш Балачану?
- Я не ў адпачынку Ё буду рабЁць усё, што ён загадае.
- Ты нЁбы перакладваеш адказнасць.
- ДзЁвак ты, Камай, у нас адзЁн лёс. Але я аддаю перавагу надзейнай ЁдэЁ.
Камай хацеў нешта адказаць на гэта. ТарасевЁч перабЁў яго:
- Даруй, я стамЁўся.
Камай пачакаў, пакуль ён пойдзе, Ё падышоў да акна. Іх база была абсталявана на тэрасе, якая ўтварылася на паўднёвым схЁле старой гары. Тэраса была роўная, як спецыяльна прыгладжаная, навЁсала над шырокай далЁнай, Ё з яе добра прагледжвалЁся нават аддаленыя на дзесяткЁ кЁламетраў горы. Самае месца для базы на планеце, дзе няма зручных дарог.
Акно было шырокае, на ўсю сцяну, Ё прапускала столькЁ святла, што часам Камаю здавалася, нЁбы ён фЁзЁчна адчувае, як хвалЁ фатонаў нястрымным патокам урываюцца ў памяшканне Ё вось-вось змятуць хлЁпкую празрыстую перашкоду на сваЁм шляху, якой была шыба з тонкага пластыку. Святла даходзЁла столькЁ, што без цьмяных акуляраў немагчыма было доўга глядзець праз акно - нават блЁзкЁя прадметы злЁвалЁся ў адно Ё ў вачах з'яўлялася рэзь.
Але людзЁ не хацелЁ заценьваць сваё акно. Пасля доўгЁх год, праведзеных у чорнай прасторы воддаль ад роднага Сонца, Ём Ё чужы Лаланд з яго нясцерпна яркЁмЁ праменнямЁ раптам здаўся блЁзкЁм. Яны не маглЁ нацешыцца з яго святла.
Недзе там, унЁзе, дзе ад далЁны, як прапЁленыя, адгалЁноўвалЁся тры вузкЁя камянЁстыя цяснЁны, прытулЁлася назЁральная станцыя. Адсюль яе простым вокам не разгледзець - маленькЁ, на адну аператарскую залу домЁк без акон. Уначы, калЁ вядуцца назЁраннЁ, яны непатрэбныя. Іх замяняюць экраны, звязаныя з гравЁметрамЁ, ЁнфралакатарамЁ, сейсмографамЁ, энергаўлоўнЁкамЁ Ё ЁншымЁ прыборамЁ, якЁя патрэбны, каб нават малекула, чужародная гэтаму асяроддзю, не засталася незаўважанай.
Камаю ўспомнЁлася яго першае дзяжурства на назЁральнай станцыЁ. Балачан прапанаваў тады пабыць разам. Ён адмовЁўся. З упартасцЁ. Хаця на добры лад варта было згадзЁцца. Бо тая ноч далася яму ў знакЁ. Ён быў увесь у напружаным чаканнЁ нечага таямнЁчага якое вось-вось павЁнна адбыцца за сценкамЁ домЁка. Не адрываў вачэй ад экранаў, прыслуховаўся да маўклЁвага дынамЁка. Хутка ў яго пачало мроЁцца ў вачах, Ё ён ужо не разумеў, цЁ то яму здалося, цЁ то на самай справе на экране лакатара паплылЁ няпэўныя, зменлЁвых абрысаў ценЁ. Ён нават прапусцЁў першы шорах. Да яго дайшло, што дынамЁк ажыў толькЁ тады, калЁ шорах паўтарыўся. Аднак шорахЁ былЁ яго адзЁным здабыткам, як высветлЁлася ранЁцай. І не толькЁ яго, як аказалася пазней...
- ЯкЁм здаецца свет праз чорныя акуляры?
Камай азЁрнуўся. Балачан стаяў побач.
- Нешта мы не так робЁм.
Балачан адвярнуўся ад акна, агледзеў пакой - прасторны, амаль без мэблЁ - два сталы Ё некалькЁ крэслаў, усмЁхнуўся:
- Жывём, як на ЗямлЁ.
- А працуем, як у космасе.
Зноў нешта трывожнае для сябе пачуў Балачан у гэтых словах Камая. Пасур'ёзнеў, спытаў:
- Абрыдла?
Камай памаўчаў, быццам правяраў сябе, проста адказаў:
- Не.
Балачан задаволена кЁўнуў галавой, прапанаваў:
- Пабываем у цяснЁнах, зараз?
ГравЁлёт апусцЁўся побач са станцыённым домЁкам. Лаланд ужо схаваўся за горы, Ё ў далЁне зрабЁлася цемнавата. Балачан выскачыў з кабЁны, са здавальненнем расправЁў мускулы. На прыцярушаным тонкЁм пластом пылу каменным доле вЁднелЁся сляды, пакЁнутыя ЁмЁ ў мЁнулыя прыезды. А далей прасцЁралася няходжаная цалЁна.
- Яшчэ адзЁн доказ на карысць ТарасевЁча, - зазначыў Камай.
Балачан нЁчога не адказаў Ё, нахЁлЁўшы галаву, пакрочыў да ўвахода ў блЁжэйшую цяснЁну. Камай, сочачы за адбЁткамЁ яго падэшваў на пыле, пастаяў, аж пакуль ён не схаваўся за павароткай, Ё тады пайшоў за Ём. Каменны мячык быў меншы за Зямлю, Ё вага людзей тут была адпаведна меншая. Аднак ногЁ, адвыклыя ад працяглай нагрузкЁ, шаркалЁ, чаплялЁся за скрытыя пад пылам зацвярдзелыя камякЁ, падгЁналЁся на роўным месцы. Камаю падумалася, што Ём трэба больш рухацца, часцей рабЁць вылазкЁ па наваколлЁ. Гэта Ё для справы будзе карысна, бо яны па сутнасцЁ нЁчога пра планету не ведаюць, ва ўсЁм даверылЁся вывадам экспедыцыЁ Тураўца. А ёсць жа тут, напэўна, Ё Ёншыя цЁкавыя куткЁ.
КалЁ Камай павярнуў у цяснЁну, Балачан быў ужо далекавата. Ён крочыў больш упэўнена, лягчэй, чым Камай. На адлегласцЁ нават не заўважалася, што ён апрануты ў скафандр, Ё каб не гермашлем - празрысты блЁскучы шар на галаве, можна было б падумаць, што чалавек у звычайным зямным убраннЁ.
ЦяснЁна была доўгая Ё вузкая. Яе гранЁтныя бакЁ амаль не пашыралЁся ўверсе, былЁ гладкЁя Ё роўныя, як аблЁцаваныя. Камай ужо заглядваў сюды, калЁ ставЁлЁ станцыю. Тады ў яго не хапЁла часу, каб па-сапраўднаму ацанЁць гэту прыгажосць. А ў начныя дзяжурствы Балачан не дазваляў выходзЁць вонкЁ, ды ў цемры нЁчога гэтага Ё не ўбачыш.
Неўзабаве Балачан спынЁўся, узняў галаву, нешта выглядаючы на стромкЁм схЁле.
- Што там? - крыкнуў Камай.
Балачан пачакаў яго, тады растлумачыў:
- Тут пачынаецца зона найбольшай актыўнасцЁ шорахаў.
Камай слЁзгануў позЁркам па каменнай сцяне. НЁчога адметнага. Такая ж, як Ё на пачатку цяснЁны. Наўрад цЁ маглЁ шорахЁ ўзнЁкаць недзе тут.
- Гэ-эй, турысты, дзе вы блукаеце?
Голас прагучаў неспадзявана. Камай з Балачанам здзЁўлена павярнулЁся тварамЁ адзЁн да аднаго Ё засмяялЁся. Не, гэта была не вестка ад таго, хто шоргае нябачнымЁ падэшвамЁ па планеце ўначы. Гэта быў знак ад ТарасевЁча.
- Хутка вернемся, - паабяцаў Балачан таварышу, якЁ выклЁкаў Ёх з базы.
- Як заўсёды, нЁчога новага? - шлемафон дакладна перадаў ЁронЁю, якую ўклаў у свае словы ТарасевЁч.
- А што б ты хацеў? - пакрыўдзЁўся Камай.
- НЁчога, бо я нЁчога не чакаю.
- Га, Балачан! Давай дакажам малаверу Ё знойдзем жывую Ёстоту вунь на той гары! - Камай раптам развесялЁўся. - Я веру Тураўцу.
- Якая патэтыка! - не сунЁмаўся ТарасевЁч. - А ты што скажаш, камандор?
- Абед гатовы?
ТарасевЁч папярхнуўся, а Камай зарагатаў.
Пазней, калЁ яны ўтрох сядзелЁ за абедзенным сталом, Балачан сам вярнуўся да гэтай размовы.
- Мы дапускаем памылку, - нечакана для таварышаў сказаў ён, - вельмЁ даверылЁся прыборам.
- Яны дасканалыя, - запярэчыў Камай.
- І бездапаможныя без чалавека, - заўважыў Балачан.
- Як Ё чалавек тут, - уставЁў ТарасевЁч.
- Табе абы спрачацца, - папракнуў яго Камай.
- Хто пярэчыць? - не звярнуў увагЁ на Камаеву рэплЁку Балачан. - Але яшчэ няма штучнага мозгу, мацнейшага за чалавечы...
- Ты хочаш сказаць, што мы павЁнны пашырыць пошукЁ? АблазЁць усю планету? Так? - ажывЁўся Камай. Яго самога не надта задавальняла роля рэгЁстратара пры экранах назЁральнай станцыЁ. - Марнатраўства - сядзець увесь дзень на базе.
- І ўначы таксама.
- Інструкцыя... - разгубЁўся Камай. Ён ведаў, што ў Ёнструкцыях, складзеных для касмЁчных разведчыкаў, было шмат ад фармальнага. Але разам з тым ён ведаў, што гэты фармалЁзм неабходны, бо загадзя ўсяго не прадугледзЁш, а неасцярожнасць часта прыводзЁць да бяды. Таму ён нагадаў: - Пункт пяты восьмага параграфа гаворыць: "Пакуль не высветлена сутнасць з'явы, нельга лЁчыць, што чалавеку нЁчога не пагражае".
- У ЁнструкцыЁ ёсць дадатак, помнЁш: "За выключэннем выпадкаў, калЁ з'ява непасрэдна пагражае жыццю чалавека", - усмЁхнуўся Балачан.
- Не магу з табой спаборнЁчаць, - адмахнуўся Камай, - ты, напэўна, ведаеш усе параграфы Ё дадаткЁ, пачынаючы з эпохЁ ранняга космасу. Аднак у дадзеным выпадку нашаму жыццю нЁчога не пагражае.
- Каб не ты падкЁнуў мне там у цяснЁне гэту Ёдэю, я сказаў бы, што ты занадта правЁльны чалавек для даследчыка, - Балачан хЁтравата блЁснуў вачыма. - Так што не прыкЁдвайся. І не глумЁ ў сабе, калЁ яна часам наведвае цябе, тую вар'яцкую Ёскарку, якая адна абяцае вялЁкае адкрыццё. Не бойся яе!
- Мудрацы! - ТарасевЁч дэманстратыўна пазяхнуў, пасунуў на край стала брудны посуд, пачакаў, пакуль робат прыбярэ, Ё ўстаў: - То я пайду падрыхтую гравЁлёт. Так, камандор? І праб'ю дзЁрку ў корпусе, каб стварыць гэту самую пагрозу, - ён засмяяўся Ё выйшаў.
- Зайздрошчу ТарасевЁчу, - сказаў Камай, - нЁякЁх сумненняў.
- А ты не думаеш, што гэта занадта простае тлумачэнне? - задумлЁва адказаў Балачан.
- Мудрэц, - тонам ТарасевЁча паўтарыў Камай Ё спытаў: - Мне на станцыю цЁ з табой?
- Твая чарга дзяжурыць, значыць, на станцыю. А я паспрабую парушыць тваю Ёнструкцыю. Як ты глядзЁш на гэта?
- Табе не дакажаш. Але хоць не пакЁдай гравЁлёта, - ён са студэнцкай пары з павагай ставЁўся да Ёмя Балачана Ё таму не адчуваў за сабой права аспрэчваць яго рашэннЁ, нават нечаканыя, нелагЁчныя.
Балачан моўчкЁ кЁўнуў галавой. Не мог ён сказаць клапатлЁваму таварышу, што яго парада пустая. Бо якая рознЁца - сядзець на станцыЁ цЁ ў кабЁне гравЁлёта? А яму было важна на свае вочы паглядзець начную далЁну, пакратаць каменнЁ пальцамЁ, адчуць ледзь улоўны посвЁст ветру ў вузкЁх цяснЁнах. І шорахЁ. Каб можна было пачуць Ёх уласным вухам, без пасрэднЁкаў - прыбораў. МенавЁта пачуць, а не разглядаць Ёх перакладзенымЁ на мову лЁчбаў Ё графЁкаў, быццам прэпарыраванымЁ. Але пра гэта ён можа толькЁ марыць. Астаткавая атмасфера Каменнага мячыка не толькЁ моцна разрэджана, а Ё адрознЁваецца ад зямной. Так што, мажлЁва, дарэмна ён ломЁцца ў адчыненыя дзверы - нават выйшаўшы з кабЁны, ён, пазбаўлены тых самых прыбораў, якЁя саступаюць чалавечаму мозгу, убачыць Ё зразумее яшчэ менш.
Гэта быў не надта аптымЁстычны вывад, Ё ўся Ёстота Балачана пратэставала супраць яго. ПагадзЁцца з Ём - значыць прызнаць, што ёсць мяжа, за якую чалавеку не пераступЁць.
Апоўначы Камай паведамЁў, што прыборы зноў адзначылЁ з'яўленне шорахаў. Балачан адразу ж выехаў з базы. Апынуўшыся над далЁнай, ён бясшумна апусцЁў гравЁлёт, прытулЁў яго пад скалой. Потым схамянуўся, засмяяўся. Усё-такЁ дзейнЁчае Ёнстынкт самааховы: хЁба нельга было пакЁнуць гравЁлёт пасярод далЁны? Павесялелы Балачан лёгка пераскочыў цераз борт.
Начная далЁна аказалася таксама прыгожай. Скупое адлюстраванае святло, якое пасылала на Каменны мячык суседняя планета, не пакЁдала паўценяў, Ё гэта стварала ЁлюзЁю прывычнасцЁ, натуральнасцЁ. Быццам знаходзЁўся Балачан у ГЁмалаях, а з неба свяцЁў самы звычайны Месяц. ДалёкЁя скальныя нагрувашчваннЁ ўяўлялЁся хвойнымЁ купЁнамЁ, асобныя магутныя валуны - гмахамЁ, з акон якЁх зусЁм нядаўна лЁлЁся яркЁя электрычныя струменЁ. Імкненне на чужой планеце заўсёды шукаць зямнога падабенства, уласцЁвае, наколькЁ ведаў Балачан, усЁм касманаўтам, здзЁўляла яго. Аднак Ё яго самога, аказваецца, яно не абмЁнула. Няўжо ён, не заўважаючы, сумуе па ЗямлЁ? А можа, гэта проста ўнутраная перакананасць, што няма ў Сусвеце нЁчога лепшага, дасканалейшага, чым усё зямное? І цЁ не перашкаджае гэта людзям на чужых планетах, дзе шмат што не ўкладваецца ў гатовыя меркЁ? Напэўна, ТарасевЁч, падслухаўшы яго думкЁ, не стрымаў бы яхЁднай рэплЁкЁ: "Мудрэц". Бадай, гэта было б справядлЁва. Зараз не час для самакапання...
У цяснЁне, куды Балачан збочыў, было цёмна. Ён запалЁў лЁхтар, скЁраваўшы прамень пад ногЁ, прыслухаўся. Дзьмуў вецер, напэўна, па тутэйшых вымярэннях шалёны - яго ледзь прыкметнае супрацЁўленне Балачан адчуў з вялЁкай прыемнасцю. УзнЁк у шлемафоне Ё посвЁст, амаль нячутны, але ўсё роўна жаданы, быццам даносЁўся з комЁна якой-небудзь паляўнЁчай хаткЁ, якЁя пакЁнуты на ЗямлЁ для аматараў прыроды. Зноў яго мозг шукаў Ё знаходзЁў прывычныя аналогЁЁ, Ё гэта пачало злаваць Балачана.
Ён прайшоў цяснЁну аж да наступнай далЁны, потым завярнуў у суседнюю, у апошнюю, трэцюю. Недзе побач з Ём у гэты час нараджалЁся Ё жылЁ шорахЁ, Камай пра Ёх адразу паведамляў. А яму здавалася, што ў цемры цяснЁны нЁчога пабочнага не Ёснуе. Напэўна, ён падумаў гэта ўголас, бо Камай спытаў:
- Ты нешта сказаў?
- Як там у цябе?
- Звычайна, - няўпэўнена адказаў Камай.
- А дакладней? - Балачан заўважыў яго ваганнЁ.
- Пры тваЁм наблЁжэннЁ шорахЁ быццам прападаюць Ё потым узнЁкаюць ужо за тваёй спЁнай. Але я не ўпэўнены...
Не паспеў Балачан абдумаць гэту акалЁчнасць, як у шлемафоне прагучала:
- Гэй, вы, вартаўнЁкЁ зданяў! ПЁльнуеце?
ТарасевЁч не спаў. І Балачан адразу дараваў яму Ё скептыцызм, Ё насмешлЁвасць.
- Слухай, - тым часам гудзеў ТарасевЁч, звяртаючыся да Камая, - прыкрый свае лакатары, дай чалавеку пацешыцца натуральнай прыродай.
Балачан уявЁў сабе, як усю прастору цяснЁн пранЁзваюць зараз, нЁбы павуцЁнне, нябачныя выпраменьваннЁ панастаўленых на навакольных вяршынях прыбораў, Ё падумаў, што ў парадзе ёсць сэнс. Спадзявацца на чалавечыя здольнасцЁ, дык да канца. Хаця наўрад цЁ што гэта магло даць.
- Выключай, - на ўсякЁ выпадак падтрымаў ён ТарасевЁча, - не трэба мяне страхаваць.
- Ёсць, - коратка падпарадкаваўся Камай. А Балачан нЁбы адчуў наяве, як раптам апалЁ нябачныя промнЁ-павуцЁнкЁ. Аж у галаве зазвЁнела ад уяўнай пустаты.
- Не баўся, аднак, - напаследак параЁў Камай, - хутка свЁтанне.
Балачан зЁрнуў на гадзЁннЁк. Сапраўды, ужо мЁнула нямала часу, хутка пара вяртацца, а ён усё яшчэ не прыдумаў, як яму дзейнЁчаць, што шукаць у гэтых цяснЁнах. Усё навокал было ходжана-пераходжана. Але Ё стаяць на месцы не выпадала, Ё ён патушыў лЁхтарык. Пайшоў у другЁ канец далЁны, рашыўшы, што больш не будзе заходзЁць у цяснЁны. Ён абмЁнуў адну, другую, а перад трэцяй спынЁўся, дзЁвячыся, чаго раптам яму так карцЁць збочыць у гэту трэцюю цяснЁну. І неспадзявана для сябе ўсё-такЁ павярнуў.
Планета-суседка перамясцЁлася на небасхЁле Ё цяпер вЁсела ўжо над галавой. У цяснЁне крыху пасвятлела, яе сцены халодна паблЁсквалЁ, як пакрытыя серабрыстым Ёнеем.
Дала аб сабе знаць стома. Балачан адшукаў невялЁкЁ каменны выступ Ё прысеў. Навокал лютаваў мароз, а яму было цёпла, утульна. Быццам знаходзЁўся ён не ў гарах, а ў салоне зоркалёта. Таго самага, на якЁм ляцеў сюды. Навейшага галактычнага лайнера. Гэта цуд сучаснай тэхнЁкЁ. Нават забываеш, што ты ў прасторы. Часам здаецца, што невялЁкЁ зямны гарадок накрылЁ каўпаком, падрэзалЁ знЁзу Ё зрушылЁ з месца. МенавЁта такЁмЁ ўяўляюцца калЁдоры-вулЁцы зоркалёта, пышны сквер на цэнтральнай плошчы, што побач з камандзЁрскай рубкай, басейн-возера з праточнай вадой. І тут Балачан злавЁў сябе, што бачыць перад сабой зусЁм не зоркалёт, хоць намаляваная ў думках карцЁна вельмЁ падобная на сапраўдную, а цЁхЁ пасёлак на балтыйскЁм узбярэжжы, дзе ён правёў цэлы месяц перад стартам з ЗямлЁ. ВЁдаць, успамЁн быў такЁ прыемны, што Балачан ледзь не пачаў мроЁць. Той такЁ знаёмы гарадок раптам змянЁў свой выгляд, набыў нейкЁя фантастычныя рысы. НЁбы ў адно злЁлЁся вулЁцы Ё дамы, выцягнулЁся ўгору, Ё былЁ яны не пабудаваныя як звычайна, а высечаныя ў каменнай гары, навЁслай над шырокЁм зеленаватым залЁвам. А крыху воддаль у залЁў упадала паўнаводная рака. Малюнак быў такЁ яркЁ, што аж засвяцЁўся ў вачах. Балачан нават падумаў, што ён нешта падобнае ўжо недзе бачыў, Ёнакш адкуль такая выразнасць, Ё тады закЁваў галавой, заморгаў вейкамЁ, як адганяючы насланнё. І зноў убачыў вузкую цяснЁну Ё калматы блЁскучы круг планеты-суседкЁ над галавой. Усё стала на сваё месца.
- Трэба ж! - засмяяўся Балачан.
Таварышы, якЁя моўчкЁ сачылЁ за эфЁрам, адразу адгукнулЁся.
- Што ты? - спытаў ТарасевЁч.
- Задрамаў, цЁ што, - весела адказаў Балачан, - прыхЁлЁўся Ё... Можа, нават храпака даў, га, не чулЁ?
ПасмяялЁся, Ё ўсё. А калЁ назаўтра Балачан зноў сабраўся ў далЁну, ТарасевЁч пажартаваў:
- На каменным сеннЁчку мякчэй спЁцца.
- ВазьмЁ падушку, - дадаў Камай.
Балачан толькЁ пасмЁхаўся. КпЁны таварышаў мелЁ падставу - яму давядзецца не спаць яшчэ адну ноч. ТрэнЁроўка - трэнЁроўкай, а галава будзе не вельмЁ ясная. Разам з тым ён не мог паслаць каго Ёншага. Ён пачаў ужо ўжывацца ў асяроддзе, Ё яму будзе лягчэй заўважыць любую перамену, калЁ яна здарыцца. Адно толькЁ - не было ў яго пэўнай думкЁ: весцЁ адначасова назЁраннЁ са станцыЁ цЁ не. Хаця ТарасевЁч так Ё не растлумачыў, чаму ён параЁў Камаю выключыць прыборы, Балачан чамусьцЁ быў упэўнены, што ў парадзе ёсць пэўны сэнс. Таму сказаў ТарасевЁчу:
- Пабудзь сёння на базе.
- МЁстыка! - абурыўся Камай.
- Дзе зданЁ, там заўсёды д'ябальшчына, - захоўваючы сур'ёзны выгляд, уставЁў ТарасевЁч Ё горача, можа, трохЁ гарачэй, чым вымагаў момант, паабяцаў: - Адасплюся...
Ён больш нЁчога не дадаў. Балачану вельмЁ хацелася спытаць, што ён зараз думае. Але не адважыўся. Гэты хлопец перш сам упэўнЁцца, а тады ўжо скажа. Інакш слова з яго не выцягнеш, усё на жарт пусцЁць. А то Ё што-небудзь з'едлЁвае ўлепЁць. Вось Ё прыходзЁцца чакаць, пакуль яго думка сама выспее.
- Я там буду, - коратка сказаў Балачан таварышам на развЁтанне, махнуўшы рукой у бок станцыЁ.
- Адрас стары, - не ўтрымаўся ТарасевЁч, - далЁна Шорахаў, цяснЁна Летуценняў.
- Не забудзь запЁсаць у Атлас, - пакЁнуў за сабой апошняе слова Балачан. Але, дабраўшыся да месца, усё-такЁ ўспомнЁў прыдумку ТарасевЁча. Трапна сказана, можа прывЁцца. Вось так, напэўна, Ё з'яўляюцца назвы ў геаграфЁЁ Ё астраномЁЁ, а мы потым доўга шукаем у Ёх нейкЁ асаблЁвы сэнс. А яго часцей за ўсё няма, назва - дзЁця хвЁлЁны, плод фантазЁЁ жартаўнЁка.
У далЁне ўсё было як учора. За выключэннем аднаго - спакою Балачана. Раз за разам абыходзЁў ён цяснЁны, прысаджваўся на той самы каменны выступ, на якЁм надоечы ледзь не заснуў, нецярплЁва ўскакваў Ё крочыў далей. Ён чагосьцЁ чакаў, спадзяваўся, што менавЁта сёння адбудзецца з Ём нешта незвычайнае.
СвЁтанне засцЁгла яго паблЁзу гравЁлёта. Спачатку над базай акрайчык чорнага неба набрыняў цяплом, пасвятлеў. Потым у прамежку памЁж горнымЁ вяршынямЁ блЁснуў серп Лаланда. Ён поўнЁўся на вачах, Ё разам з гэтым дзень з гор апускаўся ў далЁну.
Балачан зрушыў з месца гравЁлёт, ЁмклЁва ўзмыў у вышыню. ДалЁна з яе трыма цяснЁнамЁ засталася далёка знЁзу. Ён, нЁбы развЁтваючыся з ёю, у апошнЁ раз зЁрнуў унЁз, Ё раптам у яго трывожна скаланулася сэрца. Нешта да болю знаёмае ўбачылася яму ў гэтых абрысах. І тады прыйшло адчуванне нечага прыемнага, значнага, што неўзабаве адбудзецца з Ём. На базу Балачан вярнуўся заспакоены, у добрым настроЁ.
Таварышы ўжо знаходзЁлЁся ў лабараторыЁ. Камай варажыў над дэшыфратарам электрамагнЁтных сЁгналаў. ТарасевЁч сядзеў воддаль, трымаючы на твары мЁну абыякавасцЁ. Балачан толькЁ пасмЁхнуўся сам сабе: ТарасевЁч быў у сваЁм амплуа скептыка.
- Каго ловЁш? - спытаў Балачан у Камая.
- Твой вопыт пераймае, бачыцца яму другЁ Палукс, - замест Камая адказаў ТарасевЁч.
- Ты тады прачытаў чужую перадачу, - Камай ужо прывык да выбрыкаў ТарасевЁча Ё не звярнуў на яго ўвагЁ, - а што, калЁ нашы шорахЁ таксама чыясьцЁ перадача? ХЁба гэтага не можа быць?
- Думаеш? - няпэўна прамовЁў Балачан, а самому раптам са здзЁўляючай выразнасцю прыгадалася далЁна Ё цяснЁны. - Думаеш? - паўтарыў ён Ё пажартаваў: - Мы не ўсё ўмеем чытаць, - злавЁўшы напружаны позЁрк ТарасевЁча, дадаў: - Напрыклад, думкЁ. Што думае зараз наш лекар?
ТарасевЁч, якЁ выконваў у Ёх экспедыцыЁ абавязкЁ доктара, насмешлЁва адпарыраваў:
- Ну, гэта яшчэ старажытныя ўмелЁ. Я думаю, што вы на маЁх вачах вар'яцееце. Проста, праўда?
Балачан, аднак, падумаў, што зусЁм не так проста. Яму зноў здалося, што ТарасевЁч нешта мае на ўвазе, толькЁ не рашаецца выказаць услых. ВЁдаць, яго думка можа здацца абсурднай, а ён нЁчога так не баЁцца, як паказацца смешным. Бяда з моладдзю. КолькЁ цЁкавых Ёдэй, напэўна, вось так застаецца ў цянЁ з-за амбЁцыЁ Ё ўмоўнасцей. І не падыдзеш да чалавека нават з цёплым словам, не прыме. Балачан уздыхнуў: мала яму шорахаў, дык яшчэ Ё ТарасевЁч са сваЁмЁ недамоўкамЁ.
ЭлектраўсыпляльнЁк дзейнЁчаў хутка. Балачан паспеў улавЁць толькЁ пачатак нейкай дзЁўнай, як яму здалося, размовы таварышаў, як яго агарнуў глыбокЁ сон.
Балачан спаў роўна шэсць адмераных Ём для адпачынку гадзЁн. Аднак, прачнуўшыся, яшчэ доўга ляжаў Ё думаў. Па-першае, яму адразу ўспомнЁлася апошняя пачутая Ём фраза, сказаная ТарасевЁчам: "У старога ёсць нюх, ён словамЁ не кЁдаецца". І па-другое, сон. Звычайна, засынаючы з дапамогай усыпляльнЁка, яны нЁчога не снЁлЁ. Сёння гэта парушылася. Сон прывЁдзЁўся выразны, быццам ява. Хаця наяве нЁчога гэтага, вядома, не было. Гара, парэзаная цяснЁнамЁ, не мела нЁчога агульнага з гмахамЁ, якЁя ён убачыў у сне. Падобна на тое, што ў яго разгульваюцца нервы. Бо калЁ ў сне бачыш тое, што хацеў бы ўбачыць у сапраўднасцЁ, трэба звяртацца да доктара. Балачан усмЁхнуўся, падняўся з ложка, пачаў апранацца. Ён бы звярнуўся да ТарасевЁча, каб не яго словы пра нюх. Напэўна, ТарасевЁч з Камаем вельмЁ вераць у непагрэшнасць свайго камандора, а ў такЁм выпадку аб'ектыўнасцЁ чакаць цяжка. Трэба пазбаўляцца трызненняў самому, знайшоўшы якую-небудзь цЁкавую гЁпотэзу, што захапЁла б Ё яго, Ё таварышаў.
Аднак, калЁ Балачан выказаў гэту сваю думку, сказаўшы, што ў далЁне больш рабЁць няма чаго, хлопцы нечакана для яго заўпарцЁлЁся.
- МЁтусЁшся, - зазначыў коратка Ё з'едлЁва ТарасевЁч.
- Давай давядзём да канца пачатае, - не згадзЁўся Ё Камай, - хочаш, я паеду замест цябе.
- ВынЁкаў жа няма, - паспрабаваў пераканаць Балачан.
- У нас наперадзе шмат часу, каб дазволЁць сабе не спяшацца, - сказаў Камай.
Можна было выкарыстаць сваё становЁшча кЁраўнЁка экспедыцыЁ Ё загадам змянЁць напрамак работы. Але Балачан не хацеў прымяняць уладу - не было вартай альтэрнатывы таму, што яны рабЁлЁ да гэтага часу.
Камай вярнуўся да дэшыфратара, ТарасевЁч паехаў на назЁральную станцыю, а Балачан пачаў рыхтавацца да чарговага блукання па далЁне.
Ночы ў экватарыяльнай паласе Каменнага мячыка былЁ падобныя адна на адну. І Балачану хутка здалося, што ён нЁбы Ё не вяртаўся на базу, а як прыйшоў сюды заўчора, так Ё заставаўся ўсе тры днЁ. Гэта было кепска. Нельга ж чакаць, што ты ўбачыш нешта там, дзе табе ўсё ўяўляецца аднастайным, знаёмым Ё нават абрыдлым. А ногЁ самЁ неслЁ яго да таго каменнага выступу, на якЁм ён адпачываў надоечы.
Стомы не было, але Балачан усё роўна сеў. Яркая суседка Каменнага мячыка павЁсла над галавой. Яна выглядала большай, чым з ЗямлЁ здаецца Венера, Ё нават сляпЁла вочы. Балачан зажмурыўся Ё тады зноў успомнЁў той прыбалтыйскЁ гарадок. ДумкЁ пацяклЁ павольна, лянЁва, як у чалавека, якЁ пачынае засынаць. Балачану было неахвота працЁвЁцца гэтаму стану. Ён уяўляў жоўты пляж, на якЁ накатвалЁся пенЁстыя шэрыя хвалЁ, людзей, што выбягалЁ разам з хвалямЁ на бераг Ё з ходу кЁдалЁся на нагрэты гарачым сонцам пясок.
На момант Балачан нЁбы збоку паглядзеў на гэту карцЁну Ё тады ўбачыў сярод загарэлых цел сябе. Вось ён павярнуўся да суседа, загаварыў з Ём. "Мой апошнЁ дзень", - паведамЁў сусед. "Куды?" - спытаў ён. "Дадому, на Марс". На Марс дык на Марс. Больш яны нЁ пра што не гаварылЁ, Балачан гэта добра памятае. Але яму раптам уявЁўся працяг той размовы, нЁбы сусед расказваў пра Марс, а ён, Балачан, бачыў усё гэта, толькЁ не са слоў суседа, а так, як быццам усё было на Марсе з Ём асабЁста. Да дэталяў. І пры гэтым ён увесь час здзЁўляўся, што нЁбы сам сабе задае пытаннЁ: як пабудаваны планеталёт, як выглядае марсЁянскЁ ландшафт. Ад гэтых успамЁнаў масткЁ непрыкметна перакЁнулЁся на Каменны мячык. І як тады, горы пачалЁ набываць абрысы фантастычных пабудоў. Потым каменны выступ, на якЁм ён зараз сядзеў, здаўся зусЁм не выступам, а прыступкай высокага ганка перад зачыненымЁ дзвярыма...
І тут Балачан схамянуўся, паматаў галавой, адганяючы дакучлЁвы прывЁд. ЗЁрнуў на гадзЁннЁк. Дзве гадзЁны Ё восем хвЁлЁн. Да свЁтання яшчэ доўга. Ён устаў, адышоў некалькЁ крокаў, пастаяў, зноў зЁрнуў на гадзЁннЁк. Час цягнуўся вельмЁ марудна. Прайшло ўсяго пяць хвЁлІн. І раптам яго як павяло сесцЁ на выступ зноў.
СпадарожнЁца Каменнага мячыка апусцЁлася за горы, у цяснЁне стала зусЁм цёмна, Ё Балачан вобмацкам знайшоў свой выступ. Гэта было дарэчы, бо галава зрабЁлася цяжкай, як пасля напружанай, працяглай працы. Ён паспрабаваў расслабЁцца. Галаве палягчэла, але затое вярнулЁся ранейшыя фантастычныя прывЁды. Незнаёмае, незямное паселЁшча дзЁўнай архЁтэктуры. БудынкЁ, падобныя на скалы, навЁслыя над шырокай ракой, пакрытай лёгкЁм рабацЁннем. Над ЁмЁ ззяе блакЁтнае неба. А потым пачалося нешта незразумелае. Вада ў рацэ заклубЁлася парай, неба пацямнела, Ё на Ём выступЁлЁ зоркЁ, якЁх не магло загасЁць нават дзённае свяцЁла. Лаланд? Балачан падумаў, што вельмЁ падобна, Ё тады заўважыў новае падабенства: высахлая рака нагадвала ўжо знаёмую яму далЁну.
"Зноў тое ж самае!" - мЁльгнула ў галаве. Балачан аж раззлаваўся, хацеў устаць Ё пайсцЁ Ё... застаўся. Бо раптам падумалася, што варта было б паглядзець, чым усё гэта скончыцца. І сапраўды, у далЁне тым часам пачалЁ разгортвацца новыя падзеЁ. У адной са скал-пабудоў з'явЁлася шчылЁна, Ё ў ёй паказалася нешта круглае, як чалавечая галава ў гермашлеме. Балачан мЁжволЁ напружыўся, быццам мог разглядзець, хто гэта там выторкваецца са скалы. ДзЁўна, але ён убачыў вочы. Як чалавечыя. Яны глядзелЁ праз абалонку гермашлема з непрытоеным сумам. Балачан аж сцепануўся пад гэтым позЁркам. Гермашлем павярнуўся сюды-туды Ё схаваўся ў шчылЁне, а следам знЁкла Ё сама шчылЁна. Балачан адчуў, што яго пакЁдаюць сЁлы. Але перш чым ён страцЁў прытомнасць, яму яшчэ ўявЁўся незнаёмы касмадром, ЁмклЁвы ўзлёт ракеты Ё маленькая зорачка ў невядомым сузор'Ё.
- Балачан, га Балачан? - гэты поклЁч пачуўся Балачану як далёкЁ, несапраўдны, адрасаваны камусьцЁ чужому. - Я зараз! - на гэты раз ён пазнаў голас Ё здзЁвЁўся, чаго ўсхваляваўся ТарасевЁч. І раптам успомнЁў усё, што яму нядаўна прывЁдзЁлася.
- Ты заснуў? - пытаўся ТарасевЁч, саджаючы гравЁлёт паблЁзу ад Балачана.
Балачан акЁнуў яго невЁдушчым позЁркам, ён усё яшчэ не мог вырвацца з-пад улады сваЁх трызненняў.
- ПайшлЁ, - мякка, як да хворага, звярнуўся да яго ТарасевЁч Ё ўзяў пад руку.
Балачан паслухмяна ўстаў Ё нечакана Ё для сябе, Ё тым болей для ТарасевЁча папрасЁў:
- Я хачу паглядзець твой сённяшнЁ дзённЁк.
ТарасевЁч уважлЁва зЁрнуў на яго Ё павярнуў да станцыЁ.
- А ведаеш, - сказаў Балачан, калЁ яны ўвайшлЁ ў памяшканне станцыЁ, - я ўжо добра сябе адчуваю.
ТарасевЁч моўчкЁ падвёў яго да стала, дзе знаходзЁлЁся запЁсы аб сённяшнЁм дзяжурстве. Балачан узяў Ёх у рукЁ Ё апусцЁўся ў крэсла.
- Так яно Ё ёсць. З дзвюх васьмЁ да дзвюх трынаццацЁ ты прасвечваў цяснЁны.
- Ну Ё што з таго? - ТарасевЁч зноў рабЁўся самЁм сабой. - Як я разумею, ты на мяне за гэта не крыўдуеш?
- Наадварот...
- Вось як! - задаволена сказаў ТарасевЁч. Ён праверыў, цЁ ўключана сувязь з базай, Ё спытаў: - Ты нас чуеш?
- Чую! Што там у вас? - нецярплЁва крыкнуў Камай.
- Зараз прыедзем, Балачан праЁнфармуе.
Камай ледзь дачакаўся Ёх.
- ТакЁя справы, - сказаў Балачан, калЁ яны з ТарасевЁчам, скЁнуўшы скафандры, уселЁся ва ўтульным салоне базы. - Гэтыя шорахЁ, за якЁмЁ мы ганялЁся столькЁ часу, хутчэй за ўсё сЁгналы. Ты, Камай, правЁльна ўлавЁў сутнасць праблемы. Так, сЁгналы, - працягваў ён, - пакЁнутыя для нас цЁ нам падобных колЁшнЁмЁ абарыгенамЁ планеты. Удалая ЁмЁтацыя бЁятокаў. Думаю, што перадатчык знаходзЁцца недзе паблЁзу, у раёне далЁны. МажлЁва, нават схаваны над выступам, на якЁм мяне агортвалЁ ўспамЁны аб ЗямлЁ Ё пасля прыходзЁлЁ прывЁды. А мажлЁва, перадатчыкЁ раскЁданы па ўсёй планеце, гэта нават больш верагодна. Адчуўшы нашы бЁятокЁ, яны потым прымушаюць нас мысленна адказваць на пытаннЁ аб нас, людзях, аб нашых гарадах, ладзе жыцця. Наўрад цЁ аўтамату гэта патрэбна як звесткЁ. Хутчэй за ўсё ён павЁнен упэўнЁцца, што склад думак, прынцып мыслення Ё ў яго гаспадароў, Ё ў Ёстот, што трапЁлЁ ў поле яго дзейнасцЁ, аднолькавы, што мы можам зразумець адзЁн аднаго. І тады перадатчык "расказвае" разумным прышэльцам пра лёс планеты Ё цывЁлЁзацыЁ, якая тут некалЁ была. Натуральна, усё гэта бегла, штрыхамЁ. Але галоўнае ёсць - былая цывЁлЁзацыя паслала вестку сабе падобным.
- Што карысцЁ з тае весткЁ? - прамовЁў Камай, уражаны неверагоднасцю паведамлення Балачана. - Іх самЁх даўно няма.
- Хто ведае? - не згадзЁўся Балачан. - КалЁ я правЁльна зразумеў, усё не так проста, як ты думаеш. Псторыя гэтай планеты нагадвае мне марсЁянскую - тая ж паступовая страта атмасферы, абязводжванне, знЁкненне ўмоў для жыцця. Але жыхары Каменнага мячыка падрыхтавалЁся да такога павароту падзей. Мне здаецца, яны перасялЁлЁся ў Ёншае месца. Тое сузор'е, якое я ўбачыў, а дакладней, зорачка ў Ём, вЁдаць, Ё ёсць гэта месца. Сузор'е мне незнаёмае, але так Ё павЁнна быць. Мы ж ведаем зоркЁ толькЁ па зямным уяўленнЁ. Адсюль сузор'Ё выглядаюць Ёнакш. Аднак, думаю, я змагу намаляваць яго, Ё нашы астраномы, знаўцы космасу дакладна скажуць, дзе гэта. Ну, ды гэта ўжо клопат спецыялЁстаў. А мы сваю задачу, здаецца, выканалЁ, разгадалЁ сутнасць шорахаў.
- ЦЁкава... - прамовЁў Камай Ё зЁрнуў на ТарасевЁча: - А ты што маўчыш?
Той пацЁснуў плячыма.
- Каб не наш доктар, - засмяяўся Балачан, - я хутчэй за ўсё прайшоў бы мЁма гэтага адкрыцця. Проста думаў бы, што мне ўся гэтая фантасмагорыя прывЁдзЁлася.
- Прышый-прысцябай, - буркнуў ТарасевЁч, захоўваючы абыякавы выгляд.
- КЁнь ты, не блазнуй, - з прыкрасцю сказаў Балачан, - мы славу не дзелЁм. Але менавЁта ты непрыкметна падштурхоўваў мяне да адзЁна правЁльных дзеянняў. Я надта добра ведаю цябе, каб прапусцЁць твой нават маленькЁ намёк. Ты сумняваўся, правЁльна, таму Ё не гаварыў прама, але ты не выключаў, што справа прыме такЁ паварот. ЦЁ не так?
- Выдумшчык!
- Памаўчы ты, - абурыўся Камай, - дай даслухаць. Згодзен, Балачан, шорахЁ - гэта бЁятокЁ, якЁя нЁ мы, нЁ Туравец не маглЁ расшыфраваць. Але чаму знЁкала сувязь?
Балачан падумаў Ё адказаў:
- Гэтага я не ведаю. Спытаеш, як вернемся, у Ёнжынераў. Бо да нашага выпадку, спадзяюся, гэта дачынення не мае. - Ён устаў Ё сказаў: - ПайшлЁ, сябры, складзем паведамленне на Зямлю.
Балачан выйшаў першы, за Ём крануўся ТарасевЁч. Абодва спакойныя, будзённыя, быццам нЁчога незвычайнага не адбылося. Камай паглядзеў Ём услед Ё абурана Ё разам з тым з захапленнем сказаў:
- КрэмнЁ!..
УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. ШорахЁ чужой планеты


На главную
Комментарии
Войти
Регистрация