УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. Трансплутонавыя афелЁЁ*







Пройдзе час, з зямных касмадромаў возьмуць старт вялЁзныя зоркалёты Ё накЁруюцца да далёкЁх галактык.
Магчыма, гэта адбудзецца ўжо ў наступным стагоддзЁ, магчыма, значна пазней. Але наша мара не хоча чакаць, мы ўжо цяпер хочам ведаць, што напаткае бясстрашных астралётчыкаў у бясконцай прасторы. Аб Ёх прыгодах, лёсе Ё знаходках расказваецца ў гэтым зборнЁку фантастычных апавяданняў.

______________
* АфелЁЁ - найбольш аддаленыя ад Сонца пункты арбЁт планет або камет.

ВыклЁк вЁдэафона прагучаў меладычна, як лёгкЁ музычны акорд. ЗасвяцЁўся экран, Ё на Ём узнЁк твар радыста планеталёта.
- Праз чвэрць гадзЁны сувязь з Плутонам, - напомнЁў радыст.
- Дзякую, - адказаў Зыль Ё выйшаў з каюты.
Рэйсавы планеталёт Зямля - Плутон мЁнуў ужо арбЁту Нептуна. Да канечнага пункта заставалася ўсяго некалькЁ дзён, Ё выклЁкаць Плутон пЁльнай патрэбы не было. Тым больш што экспедыцыю з Капэлы там чакалЁ не раней як тыднЁ праз тры. Усё гэта Зыль добра ведаў Ё ўсё ж папрасЁў капЁтана планеталёта, каб яго звязалЁ са сваЁм касмадромам. Ім у апошнЁ час усё часцей Ё часцей авалодвала незразумелае нецярпенне. Што гэта - нервы? ВЁдаць, працяглае знаходжаннне на далёкай Ё незаселенай планеце не прайшло бясследна. Зыль не стаў звяртацца да медыкаў. Маючы час, ён проста рашыў адпачыць на ЗямлЁ. Здавалася, адпачынак пайшоў на карысць. Але прыйшло паведамленне, што вяртаецца зоркалёт, Ё ён адчуў, што яго месца там, на касмадроме Плутона.
Хваляванне не знЁкла нават пасля працяглага знаходжання на ЗямлЁ. Ён разумеў, што калЁ так будзе Ё надалей, то ўсё ж давядзецца звярнуцца да медыкаў. А ў Ёх прысудзе ён не сумняваўся. Прыйдзецца назаўсёды развЁтацца з Плутонам.
Гэтыя думкЁ былЁ асаблЁва балючымЁ. Жыццё заўсёды Ёшло мЁма яго. Ён ужо быў звыкся са сваЁм лёсам, спраўна нёс службовыя абавязкЁ, не марачы нЁ пра што Ёншае. Але, калЁ пачынаў працу на Плутоне, ён быў маладзейшы Ё, напэўна, больш моцны духам. А зараз? Зараз яму ўжо не адолець новую справу, бо яна будзе яшчэ больш далёкая ад той ягонай колЁшняй юначай мары.
- Аб чым сумуеце, капЁтан?
Зыль адчуў руку на сваЁм плячы Ё азЁрнуўся.
Незнаёмы чалавек у форме астралётчыка шчыра ўсмЁхаўся. Зыль усмЁхнуўся ў адказ Ё сказаў:
- Нават сам не ведаю: цЁ то аб мЁнулым, цЁ то аб будучынЁ.
- Тады нармальна, - незнаёмец засмяяўся Ё, кЁўнуўшы галавой на развЁтанне, пайшоў далей па калЁдоры.
А Зыль адчуў нЁякаватасць. Ён нЁяк не мог прывыкнуць, што яго, начальнЁка касмадрома на Плутоне, ведае, напэўна, уся Зямля, што людзЁ, сустракаючыся, Ёмкнуцца выказаць яму сваю павагу Ё сЁмпатыю, як вось гэты незнаёмец. Ён не разумеў, што прыкметнага ёсць у яго асобе. Іншая справа, каб на яго месцы быў астралётчык. ПрафесЁя гэтых людзей была для яго марай, бо з раннЁх год ён сам рыхтаваўся да яе. Ён быў блЁзка да сваёй мэты - вучыўся ў школе пазапланетных сувязей. Але здарылася непрадбачанае. Перад самым выпускам на апошнЁм медыцынскЁм аглядзе ўрачы вынеслЁ безапеляцыйны Ё суровы прысуд - за межы Сонечнай сЁстэмы не выпускаць.
Пазней ён зразумеў, што медыкЁ не маглЁ сказаць Ёнакш. Наўрад цЁ ён адолеў бы шматгадовае знаходжанне ў абмежаванай прасторы зоркалёта. Гэта яму адкрылася пасля таго, як ужо трапЁў на Плутон Ё ўбачыў карабель, што вярнуўся з прасторы.
А тады яму было вельмЁ крыўдна. Назначэнне на Плутон ён спачатку прыняў як пачэсную ссылку, Ё на першым часе здаралЁся хвЁлЁны, калЁ ён быў гатовы адмовЁцца ад сваёй прафесЁЁ канчаткова, выбраць нешта Ёншае. Ён не хацеў палавЁну чаго-небудзь, яму патрэбна было толькЁ цэлае.
Аднак што такое палавЁна Ё што такое цэлае? Чым Ёх вымяраюць? Не адлегласцямЁ ж ад ЗямлЁ да Плутона, дзе ён зараз працуе, або ад ЗямлЁ да Капэлы, з якой неўзабаве вернецца экспедыцыя? Мера тут нейкая Ёншая. Даўней гаварылЁ, што яна залежыць ад самога чалавека, бо цэлае ёсць паўсюдна, яго трэба ўмець толькЁ знайсцЁ. А ён з гэтым пагадзЁцца не можа.
МЁналЁ гады. АбавязкЁ начальнЁка касмадрома не вымагалЁ шмат клопатаў. Усю будзённую справу выконвалЁ аўтаматы, якЁя цудоўна арыентавалЁся ў складанай касмадромнай тэхнЁцы. Уласна Зыль браўся за работу, калЁ меўся прыбыць зоркалёт. Увесь астатнЁ час ён Ё яго нешматлЁкЁя памочнЁкЁ займалЁся сваЁмЁ справамЁ - кожны меў любЁмую галЁну навукЁ або тэхнЁкЁ.
ЖылЁ Ё працавалЁ ў будынЁне, якая была падобна на касмЁчны карабель Ё знешне, Ё ўнутры. Цэнтральны пульт, салон, каюты, машыннае Ё лабараторнае аддзяленнЁ - менавЁта гэта падабенства, дапасаванае да сапраўдных знешнЁх касмЁчных умоў, у свой час прывабЁла Зыля.
Ён не шкадаваў аб ЗямлЁ. Родных у яго не было, а большасць з сяброў-аднагодкаў, з якЁмЁ ён вучыўся, сталЁ астралётчыкамЁ Ё пакЁнулЁ планету. Яны надоўга, калЁ не назаўсёды, развЁталЁся з Зямлёй. Ён застаўся адзЁн з усёй групы Ё лЁчыў, што, каб не здрадзЁць Ёх агульным юначым марам, павЁнен быць у прасторы. Плутон - гэта амаль мяжа, за якой яна пачынаецца, калЁ не лЁчыць афелЁяў камет. І вярнуцца ён зможа толькЁ тады, калЁ прыляцЁць хаця б першы з сяброў - ВЁктар РабцэвЁч. Але гэта будзе яшчэ вельмЁ не скора.
Знаёмыя лЁчылЁ Зыля дзЁваком, пустэльнЁкам. А ён хутчэй быў аскетам, упэўненым, што толькЁ самаадрачэнне дасць яму магчымасць служыць галоўнаму, назаўсёды выбранаму.
- Каменданта касмадрома на Плутоне выклЁкаюць у радыёрубку...
Зыль уздрыгнуў. Задумаўшыся, ён забыўся на заказаную размову са сваЁм намеснЁкам. Адказаўшы, што чуе выклЁк, ён паскорыў крокЁ.
Да таго, што было вядома раней, намеснЁк нЁчога новага не дадаў. Ён паўтарыў змест лазераграмы з зоркалёта, аб якой Зыль ужо ведаў, расказаў, як Ёдзе падрыхтоўка да сустрэчы.
Зыль не думаў, што гэтыя некалькЁ месяцаў расстання са сваЁмЁ таварышамЁ так падзейнЁчаюць на яго. Ён доўга не адпускаў намеснЁка ад апарата, распытваючы, што Ё як. Для яго важнай Ё блЁзкай была кожная дробязь. ВЁдаць, намеснЁк здагадаўся пра гэта, бо будучы звычайна чалавекам негаваркЁм, зараз не скупЁўся на словы. А Зыль усё пытаў:
- А яшчэ што?..
- Больш, здаецца, нЁчога вартага ўвагЁ, - нарэшце здаўся намеснЁк. - ХЁба толькЁ... - Ён на момант запнуўся. - Але гэта, бадай, неЁстотна.
- Што - толькЁ?.. - спытаў Зыль.
- Неўзабаве пасля лазераграмы наша станцыя прыняла Ё радыёграму з зоркалёта. Праўда, мы яе не расшыфравалЁ, вельмЁ скажоная. Але гэта Ё не важна. ВЁдаць, яны на ўсякЁ выпадак дублЁравалЁ першае паведамленне.
Зыль згадзЁўся Ё, развЁтаўшыся, пакЁнуў рубку.
НадыходзЁў час абеду, Ё ён накЁраваўся ў салон. Там ужо было людна. Ад столЁкаў, дзе заставалЁся свабодныя месцы, адразу пачулася:
- Да нас, капЁтан!
РазгубЁўшыся ад агульнай увагЁ, Зыль паспяшаўся сесцЁ на першае месца, якое трапЁла. Яго суседзямЁ аказалЁся супрацоўнЁкЁ станцыЁ на АрыэлЁ - спадарожнЁку Урана. Яны ўжо ведалЁ, што ён гаварыў з Плутонам, Ё адразу пацЁкавЁлЁся:
- Як там, з Капэлы?
- Чакаем, - коратка адказаў Зыль Ё падумаў, што ён больш ахвотна паслухаў бы Ёх. Гэтым людзям было пра што расказаць. Іх жыццё праходзЁла ў пастаянных сутыкненнях сам-насам з чужой Ё грознай прыродай. Яны былЁ даследчыкамЁ, першаадкрывальнЁкамЁ. У Ёх будзённасцЁ была тая рызыка, якой, шчыра кажучы, часта неставала яму.
Зыль разумеў, што ў сорак з лЁшнЁм гадоў да чалавека павЁнна прыйсцЁ разважлЁвасць. І ўсё ж нЁчога не мог з сабой зрабЁць. Бо не хацеў пагаджацца са сваЁм жыццём, у якЁм усё было распЁсана на шмат часу наперад. А яму, як Ё многЁм фЁзЁчна не вельмЁ моцным людзям, хацелася, каб нешта здаралася, каб былЁ барацьба Ё перамогЁ.
ЛюдзЁ яго часу не любЁлЁ дакучаць адзЁн аднаму. Убачыўшы, што Зыль не праяўляе ахвоты да размовы, субяседнЁкЁ працягвалЁ гутарыць памЁж сабой. А ён еў, слухаў, аб чым яны гавораць, Ё адчуваў, як зноў пачынае расцЁ незадаволенасць сабой.
Умовы жыцця на касмЁчнай станцыЁ, калЁ вакол цябе больш робатаў, чым жывых людзей, якЁя да таго ж заняты сваёй справай, паклалЁ адбЁтак Ё на Зыля. Ён прывык разважаць сам з сабой, корпацца ў сваЁх пачуццях. Адчуўшы незадаволенасць, ён адразу паспрабаваў адшукаць яе вытокЁ.
Пасля абеду ён доўга гуляў у дэндрарыЁ, слухаў ЁмЁтацыю лясных шумаў, стараючыся пазбыцца свайго настрою. І не мог. Потым не вытрымаў Ё вярнуўся ў радыёрубку.
- Няўжо не ўсё перагаварылЁ? - пажартаваў радыст.
- ЦЁ бываюць пабочныя радыёз'явы пры перадачы лазераграм? - не прымаючы лёгкага тону, спытаў Зыль.
Радыст здзЁвЁўся пытанню Ё адмоўна пакЁваў галавой.
- Прашу прабачыць, - сказаў Зыль Ё выйшаў. Ён ужо зразумеў прычыну сваёй трывогЁ.
Апынуўшыся на Плутоне, Зыль адразу сабраў сваЁх супрацоўнЁкаў. Ён выслухаў рапарты, аддаў загады, якЁя датычылЁ сустрэчы зоркалёта, Ё тады папрасЁў:
- Раскажыце пра сЁгнал.
Радыст адказаў, не задумваючыся:
- Думаю, гэта дубляж лазераграмы. СЁгнал, аднак, чамусьцЁ крыху змянЁў напрамак Ё да нас прыйшоў ужо ў адлюстраваным выглядзе. Таму яго нельга прачытаць.
ВЁдаць, думка была слушная, бо таварышы падтрымалЁ меркаванне радыста. НЁякЁх Ёншых зоркалётаў у радыусе парсека зараз, паводле разлЁкаў, не павЁнна было быць. Хваля, на якой прагучаў сЁгнал, была звычайная, не аварыйная. Значыць, яго перадавалЁ ў спакойнай абстаноўцы, спраўным апаратам.
Зыль адпусцЁў супрацоўнЁкаў. Застаўшыся адзЁн, задумаўся. Так, усЁм было ясна, што гэта такое. А ў яго засталЁся сумненнЁ, не вырашыўшы якЁх, ён не мог дазволЁць сабе забыцца на сЁгнал. Таварышы не пераканалЁ яго. Лазерная сувязь была вельмЁ надзейнай, Ё наўрад цЁ ў экЁпажа зоркалёта мелася патрэба звяртацца яшчэ Ё да радыё. Разам з тым, калЁ нават дапусцЁць, што гэта было зроблена, усё роўна выклЁкала здзЁўленне памылка ў накЁраваннЁ радыёпромня. На зоркалёце ведалЁ, дзе знаходзЁцца Плутон, вельмЁ дакладна. Яны не маглЁ паслаць сЁгнал убок, спадзеючыся, што ён выпадкова ад нечага адаб'ецца Ё тады ўжо трапЁць на месца. Іншая справа, калЁ яны не ведаюць каардынат. Але гэта проста немагчыма. Карты месцазнаходжання не толькЁ планет, а Ё ўсЁх вядомых зорак у Сусвеце былЁ складзены на сотнЁ гадоў наперад. ТакЁя карты, безумоўна, знаходзЁлЁся Ё на борце зоркалёта, аб чым сведчыла сама лазераграма. Не, напэўна, праўда была на баку яго памочнЁкаў.
Вывеўшы з гаража ўсюдыход, Зыль адправЁўся паглядзець на свае вочы пасадачную пляцоўку касмадрома. Ён ехаў, не запальваючы пражэктараў, даверыўшы кЁраванне электроннаму вадзЁцелю. ЯркЁя агнЁ станцыЁ адзЁн за другЁм знЁкалЁ за блЁзкЁм гарызонтам. Чорнае неба, здалося, насунулася на планету, нЁбы сцЁскаючы яе ў сваЁх нячутных Ё разам з тым непрыемных абдымках. Здавалася, усюдыход поўз у вузкай шчылЁне, што яшчэ засталася памЁж небам Ё паверхняй Плутона. Гэта быў фЁзЁчны падман, Зыль сутыкаўся з Ём кожны раз, калЁ выбЁраўся ў паездку па планеце, Ё кожны раз, аднак, успрымаў яго як рэальнасць. Каб пазбавЁцца гэтага адчування, ён загадаў машыне спынЁцца Ё вылез з яе.
Неба было бяздонным, Ё недзе там, у бясконцай вышынЁ, як убЁтыя, жаўцелЁ Ё серабрылЁся гузЁкЁ-зоркЁ. Зыль азЁрнуўся. СтанцыЁ ўжо не вЁдаць. У беспаветранай прасторы Плутона яе асвятленне не давала Ё зарыва. Урэшце, гэта нават лепш. Хутка над станцыяй павЁнна ўзысцЁ камета. Яна ўвабрала вельмЁ мала святла з навакольнай прасторы, але пры пэўнай спрактыкаванасцЁ яе можна заўважыць простым вокам. Зыль доўгЁя месяцы аддаў назЁранням за гэтымЁ своеасаблЁвымЁ касмЁчнымЁ целамЁ. Яны радавалЁ яго разнастайнасцю форм, мудрагелЁстасцю арбЁт.
Край неба быццам сапраўды пасвятлеў. А можа, гэта толькЁ здалося, бо ён ведаў час, калЁ павЁнна з'явЁцца камета. Зыль стаяў Ё думаў, што некалькЁ месяцаў за каметай назЁралЁ аўтаматы. Што яны там нагледзелЁ? Ён хутка залез ва ўсюдыход Ё шпарка паехаў уздоўж вялЁзнай Ё гладкай пасадачнай пляцоўкЁ.
Яму можна было Ё не ехаць сюды. Пляцоўка ўтрымлЁвалася як мае быць. Два-тры кратэры, што ўтварылЁся нядаўна, зараўнавалЁ аўтаматы. Зыль са здавальненнем адзначыў гэта Ё раптам зноў успомнЁў пра скажоны сЁгнал. Не чакаючы, пакуль вернецца на станцыю, ён выклЁкаў радыста.
- Ты можаш сказаць, адкуль прыйшоў сЁгнал? - спытаў Зыль.
- Яго прынялЁ тры нашы кантрольныя ўстаноўкЁ, - адказаў радыст. - Падобна, што сЁгнал адлюстраваўся ад каметы КрынЁчка.
"Вось Ё канец тваЁм хваляванням, - крыва ўсмЁхнуўшыся, падумаў Зыль. - Усё аказалася вельмЁ простым. Таварышы, напэўна, дзЁвяцца з яго намагання ўбачыць нешта таямнЁчае ў самай звычайнай з'яве". І зноў гэтая думка не прынесла задавальнення.
На стале ляжалЁ здымкЁ, якЁя рабЁлЁ аўтаматы, пакуль Зыль адсутнЁчаў. Яго захапленне каметамЁ спачатку было своеасаблЁвым пратэстам на забарону ўрачоў. Маўляў, хоць такЁм чынам я вырвуся далей Плутонавай арбЁты. А потым ён па-сапраўднаму захапЁўся гэтымЁ касмЁчнымЁ вандроўнЁкамЁ, якЁя заходзЁлЁ за Плутон, дзе, калЁ ўжо следаваць законам нябеснай механЁкЁ, хутчэй павЁнна знаходзЁцца планета Трансплутон, чым трансплутонавыя афелЁЁ.
Самая блЁжэйшая да Плутона была тая самая КрынЁчка. Новай сустрэчы з ёй Зыль чакаў ужо амаль дваццаць год - яна з'яўлялася першай каметай, якую ён пачаў вывучаць, трапЁўшы сюды. І вось, апЁсаўшы ў прасторы агромнЁсты элЁпс, КрынЁчка зноў вярнулася ў сваю першапачатковую кропку. Зараз назва каметы выклЁкала ў Зыля ўсмешку. НЁякага падабенства з сапраўдным выглядам. Хутчэй кашалот або, на крайнЁ выпадак, слЁмак. КалЁ яна з вялЁкай хуткасцю, большай, чым звычайна мелЁ яе сёстры, плыве на фоне цёмнага неба, яе контур нагадвае адну з гэтых Ёстот.
Спачатку Зыля зацЁкавЁла хуткасць руху КрынЁчкЁ. А потым, разлЁчваючы яе арбЁту, ён прыйшоў да вываду, што наступны вЁток камета павЁнна зрабЁць не па ранейшым шляху, а побач. І кожны раз КрынЁчка будзе апЁсваць чарговы вЁток на новым месцы, хаця афелЁй застанецца ранейшым. КалЁ нанесцЁ на паперу яе поўны шлях за восем абаротаў, то ўтворыцца нешта падобнае на кветку, у якой кожная арбЁта будзе асобным пялёсткам. У сваЁх запЁсках Зыль так Ё называў КрынЁчку - Пялёстак. І зараз меў магчымасць праверыць сваю здагадку.
ЗдымкЁ, зробленыя аўтаматамЁ, пацвердзЁлЁ разлЁкЁ Зыля. У астраномЁЁ было нямала выпадкаў, калЁ матэматыка Ёшла наперадзе вЁзуальных назЁранняў. Так, у прыватнасцЁ, былЁ адкрыты Ё Нептун, Ё гэты самы Плутон. Але ўласнае адкрыццё ўзрадавала Зыля. Ён не прагнуў славы. І вывучаў каметы толькЁ таму, што яны яму спадабалЁся. А свайму поспеху радаваўся, як шахматыст, што ў галаваломнай пазЁцыЁ пасля доўгага Ё напружанага роздуму нарэшце знаходзЁць сярод мноства магчымых варыянтаў адзЁна правЁльны.
Зыль праглядаў здымкЁ, звяраў даты, калЁ яны былЁ зроблены. Аўтаматы вялЁ дакументацыю надзвычай пунктуальна. І Зыль з задавальненнем вычэрчваў новы "пялёстак" сваёй КрынЁчкЁ.
Ён ужо быў блЁзкЁ да канца работы, як раптам, праглядаючы чарговы здымак, адчуў, што на Ём прысутнЁчае нешта чужое, неўласцЁвае камеце. Але што? СхапЁў папярэднюю фатаграфЁю. Не, здаецца, усё на сваЁм месцы. А на наступнай? Што за насланнё? Камета нЁбы выцягнулася ў даўжыню. ДзЁўная трансфармацыя... Яе можна было б растлумачыць якой-небудзь нязначнай касмЁчнай катастрофай. Але напярэдаднЁ ў гэтай частцы неба нЁчога незвычайнага не адзначалася.
Зыль адсунуў здымкЁ Ё пайшоў у абсерваторыю. Тэлескоп хутка адшукаў камету. Шырокае тупарылае ядро нЁбы фасфарасцыравала на вялЁкЁм экране. Рухаючыся, яно, як сапраўдны кашалот, паглынала на сваЁм шляху дробныя зоркЁ-рыбкЁ.
АналЁзы сведчылЁ, што ў складзе Пялёстка няма металаў - адны каменныя пароды, сцэментаваныя льдом. Гэта надавала камеце ў вачах Зыля асаблЁвую прыгажосць. Яна нагадвала яму вялЁзны драўляны дом, пабудаваны без адзЁнага цвЁка.
Ад гэтага параўнання Зыль усмЁхнуўся, а потым злавЁў сябе на нейкай неадпаведнасцЁ параўнання. Ён нахмурыўся: зноў чамусьцЁ ўспомнЁўся сЁгнал. Не, трэба выкЁнуць яго з галавы... І раптам падумаў, а цЁ не занадта многа супадзенняў ва ўсёй гэтай гЁсторыЁ. Па-першае, сЁгнал, блукаючы ў прасторы, павЁнен быў натрапЁць на адносна невялЁкае касмЁчнае цела - камету. Па-другое, адбЁўшыся ад яе ядра, ён зноў-такЁ павЁнен быў трапЁць абавязкова на Плутон, якЁ таксама займаў параўнаўча невялЁкае месца ў прасторы.
Падобным супадзенням Зыль навучыўся не давяраць. Яны выклЁкалЁ сумненнЁ Ё патрабавалЁ новай праверкЁ.
Прыборы запЁсалЁ час Ё напрамак, адкуль была прынята перадача. БылЁ вядомы Ё каардынаты неба, дзе тады знаходзЁлася камета. Параўнаўшы гэтыя даныя, Зыль збянтэжыўся. СЁгнал, аказваецца, адлюстраваўся не ад ядра, а ад нейкай кропкЁ, якая знаходзЁлася даволЁ далёка ад Пялёстка. Гэта было неверагодна, хваставая частка не магла служыць адбЁвальнЁкам радыёпромня.
Зыль яшчэ раз праверыў лЁчбы. ПамылкЁ ў Ёх не было. Яна была ў вывадах радыста. Яго апараты прынялЁ не адлюстраваны сЁгнал. Мяркуючы па ўсяму, той прыйшоў аднекуль здалёк, прабЁўшыся праз камету. Магчыма, гэта Ё сказЁла яго. Не выключана Ё тое, што сЁгнал належыць чужой цывЁлЁзацыЁ, Ё таму яго не здолелЁ расшыфраваць.
Урэшце, ламаць галаву над паходжаннем сЁгнала - справа супрацоўнЁкаў Інстытута пазазямных цывЁлЁзацый. Зыль уздыхнуў. Яму стала сумна, нЁбы ён зараз развЁтаўся з нечым добрым. Ён разумеў, што гЁсторыя з сЁгналам не мела нЁякага дачынення да Пялёстка, Ё разам з тым адчуваў, што, бадай, больш ужо не будзе аддаваць Пялёстку столькЁ ўвагЁ, як раней. НЁбыта той не апраўдаў нейкЁх яго спадзяванняў.
Каб скончыць справу з каметай Ё сЁгналам, Зыль вырашыў у блЁжэйшы час падрыхтаваць справаздачу Ё адправЁць яе на Зямлю. Ужо складваючы фатаграфЁЁ каметы, ён зноў звярнуў увагу на яе выцягнуты хвост. Машынальна зЁрнуўшы на куток здымка, дзе стаяла дата, ён здзЁвЁўся: сЁгнал быў прыняты як раз у гэты дзень. Зыль адзначыў: яшчэ адно супадзенне. Але матэрыялы не адправЁў.
Да Пялёстка Зыль усё-такЁ вярнуўся. Гэта здарылася праз тры цЁ чатыры днЁ. Знаходзячыся ў абсерваторыЁ, ён не вытрымаў Ё накЁраваў тэлескоп на камету. Яна па-ранейшаму холадна Ёскрылася чужым святлом. І толькЁ... Зыль аж чмыхнуў ад прыкрасцЁ. Зноў тут утварылася новая фЁгура. Што за прычына? ВЁдаць, камета захапЁла нейкае цела са значнай масай, Ё яно... Зыль хутка зрабЁў здымкЁ Ё пабег у лабараторыю, дзе знаходзЁўся Ёх самы магутны павелЁчальнЁк.
Ён не памылЁўся. Камета захапЁла новае цела. Яно, напэўна, паспела ўжо абрасцЁ льдом Ё таму, вЁдаць, страцЁла сваю першапачатковую форму. Аднак Зыль быў перакананы ў гэтым, цела не было астэроЁдам. Яно нагадвала... Зыль павялЁчваў Ё павялЁчваў здымак. І раптам у яго аж дух захапЁла. Нягледзячы на напластаваннЁ, можна было прасачыць першапачатковую форму цела. Прадаўгаватае, з кальцом на канцы, яно было падобна на... зямны зоркалёт мЁнулага стагоддзя.
Зыль выключыў павелЁчальнЁк. Ён выйшаў з лабараторыЁ, адчуваючы, як унутры палЁць думка: а раптам гэта сапраўды зямны зоркалёт?
У бЁблЁятэцы ён доўга праглядаў фЁльмы аб усЁх зоркалётах, якЁя калЁ-небудзь адпраўлялЁся ў прастору. Частка з Ёх ужо вярнулася, некаторыя, як той самы з Капэлы, паведамЁлЁ аб сабе, пра вяртанне Ёншых гаварыць пакуль рана, бо Ёх шлях вельмЁ доўгЁ.
Зыль ведаў, што аб сваЁх назЁраннях Ё роздуме ён павЁнен паведамЁць на Зямлю. І разумеў, што гэта ўрэшце нЁчога Ёстотнага не дасць. КалЁ ён не вырашыць загадку тут, то на ЗямлЁ яе тым больш не адгадаюць. Адтуль камету не ўгледзЁш, а на перагаворы будзе патрачана некалькЁ дзён - лазераграма ад Плутона да ЗямлЁ Ёдзе больш пяцЁ гадзЁн. За гэты марна патрачаны час Пялёстак знЁкне з поля зрочу Плутонавага тэлескопа.
Што ж, хоць гэта Ё яўнае парушэнне правЁл, ён паспрабуе выкарыстаць тыя нямногЁя гадзЁны, якЁя дае яму камета. Ён паспрабуе сам дабрацца да ЁсцЁны.
Зыль прыняў за аснову меркаванне, што гэта зямны зоркалёт. Яму было пакуль не так ужо важна, якЁ ён Ё адкуль вяртаўся. Галоўнае, што зоркалёт чамусьцЁ страцЁў здольнасць да самастойнага руху ў прасторы Ё таму мае патрэбу ў дапамозе.
Гэта, бадай, крыху смелы вывад, але, як нЁ круцЁ, Ёншага не прыдумаеш. А за Ём следаваў другЁ - абавязкова паведамЁць на Зямлю.
Усё ўпЁралася ў Зямлю.
Зыль уздыхнуў. Паслаўшы справаздачу, ён тым самым пазбаўляў сябе адказнасцЁ за наступны ход падзей. Ён жа толькЁ начальнЁк касмадрома, Ё ў яго няма ў падначаленнЁ службы выратавання караблёў. Для гэтага Ёснуюць спецыяльныя атрады, якЁя базЁруюцца ў цэнтры Сонечнай сЁстэмы. Яны, безумоўна, прыйдуць на дапамогу. Аднак тут ёсць невялЁкЁя няўвязкЁ. Першая - час, якЁ спатрэбЁцца караблям-выратавальнЁкам, каб дабрацца да мэты, Ё другая - не выключана, што ён наогул памылЁўся Ё гэта нЁякЁ не зоркалёт.
І Зыль вырашыў зрабЁць па-свойму, хай сабе гэта Ё будзе службовым парушэннем. Іншага выйсця ён не бачыў.
Праз гадзЁну Зыль сабраў свой нешматлЁкЁ калектыў. ПазнаёмЁўшы таварышаў са становЁшчам, ён сказаў намеснЁку:
- Палячу я, падрыхтуй "Барса".
- Табе нельга, - запярэчыў намеснЁк.
- Урачы? - з горыччу спытаў Зыль. - А ў тых, хто, магчыма, трапЁў у пераплёт там, у прасторы, можа, здароўе яшчэ горшае. - І, быццам канчаючы размову, загадаў: - Я склаў усе матэрыялы. ПаведамЁце на Зямлю, калЁ стартую. Зоркалёт з Капэлы прымЁце без мяне.
ПяцЁмесны "Барс" быў адзЁны карабель, што стаяў на ўсякЁ выпадак на касмадроме Плутона. Ён мог развЁваць хуткасць крыху вышэйшую, чым унутрысЁстэмныя планеталёты, але да гэтага часу яму нЁ разу не даводзЁлася адрывацца ад Плутона. Зыль не меў дыплома пЁлота. КЁраваць "Барсам", калЁ здарыцца выпадак, павЁнен быў Ёншы. Але Ё на гэты раз Зыль парушыў правЁлы, адправЁўшыся адзЁн. У свой час, пазбаўлены магчымасцЁ скончыць школу астралётчыкаў, ён усё-такЁ асвоЁў спецыяльнасць пЁлота самастойна. І пазней, ужо на Плутоне, нЁбы прадбачачы гэты выпадак, часта забЁраўся ў кабЁну "Барса" Ё ўяўляў сябе яго капЁтанам. Ён вельмЁ любЁў космас.
Спяшаючыся, Зыль адразу даў вялЁкае паскарэнне. СЁла перагрузкЁ прыцЁснула яго да крэсла, зацягнула вочы туманам. Праз мутную чырванаватую заслону ён убачыў развЁтальныя агнЁ стартавай пляцоўкЁ. Яны былЁ, як зоркЁ, толькЁ ў адрозненне ад Ёх памЁргвалЁ, пералЁваючыся рознакаляровымЁ ЁскаркамЁ. А мо ён ужо гэтага не бачыў, а толькЁ ўяўляў па памяцЁ. Разумеючы, што ўжо нестае сЁлы адольваць гэтыя шматлЁкЁя "жы", ён апошнЁм намаганнем перадаў кЁраванне аўтаматам Ё пагрузЁўся ў балючую Ё трывожную дрымоту.
Апрытомнеў Зыль не адразу. Спачатку ён адчуў, як раз-пораз на яго наплываюць нейкЁя незвычайныя хвалЁ, несучы з сабой даўно забытую лёгкасць, нЁбы ў дзЁцячым сне, калЁ плывеш над зямлёй, як птушка. ПрыйшлЁ на памяць трэнЁроўкЁ ў час вучобы. Але чаму так баляць рукЁ Ё ногЁ? Расплюшчыўшы вочы, ён са здзЁўленнем убачыў, што плавае ў паветры, а пад Ём - Ё крэсла, да якога ён забыўся прышпЁлЁцца, Ё пульт з прыборамЁ, Ё ЁлюмЁнатар, у якЁм блЁшчаць зорныя россыпы. І зараз жа прыйшоў боль: ламЁла грудзЁ, цяжка пульсавала ў галаве.
З ЁронЁяй адзначыў, што медыкЁ, вЁдаць, не памылялЁся. І тут жа адчуў радасць, што ён аказаўся мацнейшы, чым пра яго думалЁ. Не зважаючы на боль, ён апусцЁўся ў крэсла, каб вызначыць месца свайго знаходжання ў прасторы.
"Барс" Ёмчаўся па зададзеным курсе, дасягнуўшы амаль мяжы сваёй хуткасцЁ. Але, каб дагнаць камету, гэтага было мала. Яна нЁбы наўмысна заклала вЁраж, робячы дзесяткЁ тысяч кЁламетраў у гадзЁну.
МЁналЁ гадзЁны. Зыль правёў Ёх за карабельным тэлескопам. Пялёстак, здаецца, захоўваў першапачатковую адлегласць. Зыль ужо хацеў уключыць рухавЁкЁ, каб павялЁчыць хуткасць, як раптам успомнЁў: гэта ж Пялёстак. І задаў праграму лЁчыльнай машыне вызначыць "Барсу" новы курс.
Неўзабаве "Барс" пачаў паварот убок. Не, не дарэмна Зыль трацЁў некалЁ час, вылЁчваючы арбЁту любЁмай каметы. Як бы хутка яна нЁ ўцякала, у прасторы ўжо вызначана кропка, дзе "Барс" сустрэнецца з ёю.
І вось надышоў час, калЁ "Барс" Ё Пялёстак пачалЁ зблЁжацца. МЁнула некалькЁ дзён, Ё Зыль заўважыў, што цела, якое ён палЁчыў за касмЁчны карабель, перамясцЁлася - яшчэ блЁжэй да ядра. Яно няўмольна прыцягвала яго, як магнЁтам. На ўсякЁ выпадак Зыль паслаў да каметы лакатарны прамень. Ён вярнуўся. Цела, захопленае каметай, аказваецца, утрымлЁвала метал.
За суткЁ да сустрэчы Зыль ужо не сумняваўся, што перад Ём зоркалёт, якЁ нейкЁм чынам стаў палоннЁкам вялЁкай каметы. І ў гэты ж час "Барс" пачаў манеўр па зблЁжэнню, якЁ ўрэшце прывёў да стыкоўкЁ. Але памЁж пачаткам Ё канцом стыкоўкЁ праляглЁ гадзЁны напружанай працы, дакладных Ё небяспечных манеўраў.
Зыль пазнаў клас зоркалёта. ТакЁя караблЁ будавалЁ сапраўды ў мЁнулым стагоддзЁ, ён не памылЁўся тады, калЁ разглядаў яго з Плутона. Тры з Ёх адправЁлЁся за межы сЁстэмы. АдзЁн ужо вярнуўся - гадоў пятнаццаць назад. Зыль сам сустракаў яго на Плутоне. Два астатнЁя чакалЁ значна пазней. ЯкЁ ж з Ёх так няўдала шукае дарогу дадому?
На бартах зоркалётаў не пЁсалЁ нумароў або назваў. Напаткаць земляка ў Сусвеце было гэтак жа неверагодна, як чакаць, напрыклад, сустрэчы Месяца з Фобасам або ГанЁмедам. А для Ёстот Ёншай цывЁлЁзацыЁ наша назва не мела нЁякага значэння. Аднак Ё для Зыля гэта зараз не мела значэння. Хто б там нЁ быў у зоркалёце, ён, напэўна, чакаў дапамогЁ.
У суцэльным месЁве льдзЁнак Ё пылЁнак, прыцягнутых вялЁзнай масай каметы, Зыль вобмацкам дабраўся да ўваходнага адсека. Нерашуча, баючыся хуткай сустрэчы з нечым, вЁдаць, страшным, можа нават са смерцю, увайшоў у шлюзавую камеру.
Прыборы працавалЁ спраўна. Зыль падышоў да ўвахода ва ўнутраныя памяшканнЁ карабля. Зялёны агеньчык сведчыў, што там нЁчога небяспечнага няма. Зыль хацеў распрануць лёгкЁ ахоўны касцюм, але перадумаў. АдчынЁўшы дзверы, ён увайшоў у галоўны калЁдор. Няярка свяцЁлЁ нябачныя плафоны. Так звычайна было, калЁ экЁпаж пакЁдаў зоркалёт.
Зыль нездарма рыхтаваў сябе да космасу, вывучаў будову розных касмЁчных караблёў. Ён ведаў, што Ё дзе знаходзЁцца, Ё прамым шляхам пайшоў да цэнтральнай рубкЁ.
Дзверы ў яе былЁ адчынены. Яркая пляма святла ляжала на парозе. Зыль яшчэ не зразумеў, у чым справа, а ногЁ самЁ паскорылЁ крокЁ.
Крыху аслеплены, Зыль спынЁўся ля ўвахода. Рубка жыла як Ё мае быць на караблЁ, што Ёмчыць у прасторы. ПамЁргвалЁ Ёндыкатары, ледзь чутна шапацелЁ апараты, адказныя за ўнутраны парадак у зоркалёце. А ў крэсле, глыбокЁм Ё адкЁнутым, як ложак, напаўляжаў... чалавек.
Зыль з воклЁчам кЁнуўся да крэсла. Чалавек не зварухнуўся, не адкрыў вочы. Зыль углядаўся ў твар чалавека. Ён быў немалады ўжо, гэты касманаўт, - глыбокЁя маршчыны парэзалЁ твар Ё лоб, сЁвЁзна пабялЁла некалЁ чорныя валасы. Ён ляжаў нерухомы Ё нейкЁ чужы ў гэтым акружэннЁ руху Ё энергЁЁ, якЁмЁ поўнЁлася ўсё наўкола. Зыль узяў касманаўта за руку, спрабуючы намацаць пульс. Яна была халодная, бязвольная. Зыль пачакаў хвЁлЁну, другую. НЁводная жылка не ўздрыгнула на руцэ гаспадара зоркалёта. Але Зыль мог паклясцЁся, што гэтая нерухомасць - яшчэ не смерць. Бледны, схуднелы твар, сама фЁгура чалавека, у якой адчувалася ледзь прыкметная напружанасць, - усё сведчыла хутчэй аб глыбокай непрытомнасцЁ. Яна нЁбы напаткала чалавека раптоўна, у час работы каля пульта.
Зыль сеў на крэсла, што стаяла побач. Трэба было асэнсаваць становЁшча, прыдумаць, чым даць рады.
КолькЁ часу прайшло з таго дня, калЁ астралётчык у апошнЁ раз правяраў паказаннЁ гэтых прыбораў? Напэўна, нямала, бо наўрад цЁ, знаходзячыся побач з Сонечнай сЁстэмай, ён адважыўся б на сон, падобны на анабЁёз. Касманаўт зрабЁў гэта, напэўна, значна раней. Тады, вЁдаць, Ё была запаволена хуткасць зоркалёта. Касманаўт баяўся, каб выпадкова не праскочыць мЁма. Яго разлЁкЁ, увогуле, апраўдалЁся. Рухаючыся па ЁнерцыЁ, зоркалёт не мог не стаць здабычай аднаго з целаў Сонечнай сЁстэмы. А потым ужо аўтаматы намацалЁ ў неабсяжнай прасторы Плутон Ё паслалЁ туды вестку.
Зыль, не адрываючыся, глядзеў на касманаўта. Ён шукаў у Ём, чалавеку, чыё жыццё было для яго заўсёды недасягальнай марай, нейкЁя незвычайныя адметныя рысы. Шукаў Ё не знаходзЁў. Звычайны, як Ё ўсе людзЁ. А якЁ ён быў там, у прасторы?
На касмадроме Плутона час ад часу садзЁлЁся зоркалёты. Зыль сустракаў Ёх экЁпажы, сачыў, каб былЁ захаваны каранцЁнныя патрабаваннЁ. І часам шукаў выпадку блЁжэй пазнаёмЁцца з самЁмЁ касманаўтамЁ, даведацца, што Ём адкрылася там, ля чужых далёкЁх зорак?
Касманаўты былЁ на дзЁва негаваркЁя. Спачатку Зыль крыўдаваў на Ёх, думаў, гэта ад фанабэрыЁ. Потым зразумеў, што крыўдуе дарэмна. Гэтыя людзЁ сталЁ скупыя на словы Ё пачуццЁ праз тыя выпрабаваннЁ, якЁя выпалЁ на Ёх долю. Яны былЁ як бы над часам, бо належалЁ дзвюм эпохам - той, з якой выйшлЁ, Ё другой - у якую прыйшлЁ. Але нЁ адна з гэтых эпох не магла сказаць, што яны належаць менавЁта ёй.
Гэтыя людзЁ, Ёх называлЁ рэлятывЁстамЁ, належалЁ толькЁ планеце Зямля. Яны адпраўлялЁся ў прастору Ё загадзя хавалЁ сваЁх блЁзкЁх, асуджаючы сябе ў будучым на адзЁноту. Яны вярталЁся Ё вельмЁ часта не разумелЁ сваЁх новых сучаснЁкаў, як тыя не разумелЁ Ёх. Яны шмат бачылЁ, паспелЁ пераацанЁць тое, што лЁчылЁ важным некалЁ даўно, на ЗямлЁ, у паўсядзённым жыццЁ. Гэта не праходзЁла бясследна.
ЦЁкаўнасць Зыля - зусЁм зямнога чалавека - яны проста не прымалЁ, цэнячы нешта сваё, адным Ём вядомае Ё дарагое.
Што Ём такое адкрывалася ў прасторы? Зыль лЁчыў Ёх жыццё подзвЁгам, а яны, пачуўшы гэта слова, звычайна недаўменна пацЁскалЁ плячамЁ. А можа, прастора была для Ёх тым месцам, дзе яны хацелЁ знайсцЁ сваё цэлае?
І гэты касманаўт... ЦЁ дасягнуў ён сваёй мары?
Зыль паглядзеў на яго Ё падумаў, што жыццё гэтага чалавека, прынамсЁ ў апошнЁ час, было нялёгкЁм. Стома, заклапочанасць, нягледзячы нЁ на што, не сцерлЁся з яго твару.
Трэба было нешта рабЁць, дзейнЁчаць. Зыль павярнуўся да пульта. Як сведчылЁ сЁгнальныя агеньчыкЁ, толькЁ ў чатырох каютах былЁ людзЁ. Зыль па чарзе ўключаў сувязь. На экране кожны раз з'яўляўся ложак Ё чалавек, якЁ нерухома, як Ё гэты ў рубцы, ляжаў на Ём. А куды дзелЁся астатнЁя?
Пад руку Зылю трапЁла кнопка сЁгналу агульнай трывогЁ, Ё ён нацЁснуў яе. Непрыемны гул нЁзкага тэмбру, здалося, папоўз на яго з усЁх бакоў. Зыль сцепануўся, уявЁўшы сабе, як дзейнЁчала гэта, калЁ небяспека ўзнЁкала на самай справе. І паспяшаўся выключыць сЁгнал.
НЁчога наўкола не змянЁлася, хаця Зыль у глыбЁнЁ душы спадзяваўся, што нешта здарыцца. Касманаўты - Ё гэты, што быў побач з Ём, Ё астатнЁя, якЁх ён зноў убачыў праз тэлесувязь, - на сЁгнал трывогЁ не адрэагавалЁ. Зыль яшчэ раз зЁрнуў на прыборы Ё падумаў, што трэба агледзець карабель. Ён падняўся з крэсла, зрабЁў крок да дзвярэй Ё спынЁўся. На парозе стаяў робат.
- Ты хто?.. - разгубЁўся Зыль.
- МефЁстофель... - флегматычна адказаў робат.
Апамятаўшыся, Зыль засмяяўся: робат сапраўды быў вельмЁ падобны на свайго славутага цёзку: меў бараду Ё нарасцЁ над Ёлбом, якЁя нагадвалЁ рогЁ.
- А ты хто? - пасля паўзы ў сваю чаргу спытаў робат, уважлЁва гледзячы на Зыля.
- ЗямлянЁн.
Збоку гэтая размова магла здацца камЁчнай. Але Зыль разумеў, што тут не да жартаў. Робат, магчыма, быў зараз адзЁным сведкам усяго таго, што здарылася з зоркалётам Ё яго экЁпажам.
- Я зямлянЁн, - паўтарыў ён, - на Плутоне прынялЁ ваша паведамленне.
Робат маўчаў.
- Раскажы, хто вы Ё што з вамЁ здарылася, - дадаў Зыль. Размаўляць праз шлемафон было нязручна, Ё ён пачаў расшпЁльваць гермашлем.
Флегматычны робат раптам страпянуўся Ё засцерагальна ўскЁнуў руку.
- Скафандр скЁдаць нельга, - пачуў Зыль у навушнЁках нечакана рэзкЁ голас робата.
- Чаму? - запытаў ён.
- Атмасфера планеты Зялёнага сонца трапЁла ўнутр карабля, - адказаў робат, супакоЁўшыся зноў.
Гэта было ўжо нешта новае. Зыль сеў Ё загадаў:
- Як назва зоркалёта? Я чакаю!
Робат нарэшце пакЁнуў месца ля дзвярэй Ё пакрочыў да края пульта, дзе размяшчалася мноства пераключальнЁкаў Ё кнопак. Ён выбраў адну з Ёх. НацЁснуў.
- Я - "Салют", я - "Салют", - прагучала ў рубцы.
А Зыль успомнЁў Ё зоркалёт, што меў гэту назву, Ё Ёмёны касманаўтаў, якЁя адправЁлЁся на ЁмудалёкЁя прасторы Сусвету.
- НаблЁжаемся да пятай планеты Зялёнага сонца. Там ёсць разумнае жыццё...
Робат уключыў дзённЁк карабля. ЦЁкава было б паслухаць усе запЁсы. Аднак колькЁ для гэтага спатрэбЁцца часу? Зылю ж трэба было зараз даведацца пра галоўнае: што здарылася з экЁпажам. Ён устаў, выключыў дзённЁк, павярнуўся да робата:
- МефЁстофель, я хачу паслухаць цябе.
Той павярнуўся да чалавека.
- Хто гэта? - спытаў Зыль, паказваючы на гаспадара рубкЁ.
- Ран, - адказаў МефЁстофель.
"Старшы пЁлот", - успомнЁў Зыль.
- У атмасферы планеты Зялёнага сонца раптам з'явЁлася атрута. Для нас. Яе прынесла вывяржэнне вулканаў, - робат крыху ажывЁўся, пачаў хутчэй вымаўляць словы: - ЛюдзЁ з планеты не маглЁ дапамагчы. Яны гаварылЁ: вы будзеце доўга спаць.
- І ты? - здзЁвЁўся Зыль.
- Не - зямляне, - растлумачыў МефЁстофель. - Мне гаварыў Ран. У час вывяржэння ён адзЁн быў на борце.
- Дзе астатнЁя? - успомнЁў Зыль пустыя каюты.
- ЛюдзЁ планеты пакЁнулЁ Ёх у сябе. Будуць спрабаваць выратаваць. - МефЁстофель зноў намацаў нейкЁ тумблер, пстрыкнуў Ём.
На сцяне засвяцЁўся невялЁкЁ экран, паказаўся твар чалавека. Зыль пазнаў Рана, толькЁ намнога маладзейшага за таго, якЁ зараз ляжаў у крэсле каля пульта. "КолькЁ ж год прайшло, калЁ нават у анабЁёзе ён так прыкметна састарэў?" - падумалася Зылю.
А Ран загаварыў з экрана:
"Няшчасны, не прадбачаны нЁкЁм выпадак спынЁў наша знаёмства з гэтай цудоўнай планетай у самым пачатку. Жыхары называюць яе ІнзЁ. Мы ўстанавЁлЁ кантакт, навучылЁся разумець адзЁн аднаго. Адбылася першая высадка. На жаль, яна аказалася апошняй. НебяспекЁ не чакалЁ нЁ яны, нЁ мы. Гэта атрута падзейнЁчала толькЁ на <нас. Яна выклЁкае ў чалавека стан, падобны на анабЁёз - у шмат разоў замаруджваюцца ўсе працэсы ў арганЁзме. Але ў адрозненне ад штучнага анабЁёзу, з гэтага мы не ведаем, як выйсцЁ. Не ведаюць Ё жыхары ІнзЁ. Я адзЁн быў у караблЁ, калЁ гэта здарылася. І мы дамовЁлЁся: палову экЁпажа я павязу на Зямлю, каб паспрабаваць вярнуць да нармальнага жыцця. А астатнЁх яны паспрабуюць выратаваць самЁ.
Дзеля чаго я згадзЁўся на гэта? Зямля павЁнна ўстанавЁць кантакт з ІнзЁ. ПамЁж намЁ вельмЁ шмат агульнага. Але я не спадзяюся на свае сЁлы. Напэўна, атрута крыху падзейнЁчала Ё на мяне - я не закрыў люк, калЁ да нас наблЁзЁўся планеталёт ЁнзЁйцаў. Думалася, у гэтым няма патрэбы. Я супрацЁўляюся сну. Але раптам не давяду "Салют" да ЗямлЁ? Тады загЁне ўсё, пра што мы даведалЁся. Вось таму Ё пакЁнуў я сваЁх сяброў на ІнзЁ. КалЁ Ёх выратуюць, яны прыляцяць з ЁнзЁйцамЁ на Ёх зоркалёце. КалЁ не, то, знаходзячыся ў гэтым сне, яны змогуць дачакацца новай экспедыцыЁ. Мая адзЁная надзея - МефЁстофель. Ён павЁнен замянЁць мяне..."
МефЁстофель пстрыкнуў тумблерам. Экран пагас. Зыль зЁрнуў на робата, Ё яму здалося, што зараз МефЁстофель нЁбы пабольшаў, расправЁў свае металЁчныя плечы, адчуваючы ўсю важнасць ускладзенай на яго задачы.
- Што было далей? - спытаў яго Зыль.
- Ран з кожным днём рабЁўся ўсё больш вялы. У яго ледзьве хапала сЁлы, каб даваць мне патрэбныя ЁнструкцыЁ. А потым ён мяне ўжо не выклЁкаў да сябе.
Зыль зразумеў, што больш ад МефЁстофеля ён не даведаецца нЁчога Ёстотнага. Што ж, цяпер усё зразумела. Перш-наперш трэба вяртацца на Плутон. Зыль прабег вачамЁ па цыферблатах. ПалЁва заставалася толькЁ на пасадку. Але Ё гэтага было дастаткова.
Бадай яшчэ нЁколЁ Зыль так не чакаў сустрэчы са сваЁм касмадромам. Быццам ён сам вяртаўся з далёкай зоркЁ праз шмат гадоў расстання.
Пасадку Зыль выканаў бездакорна. КалЁ асеў пыл, ён зЁрнуў у ЁлюмЁнатар. ЯркЁя агнЁ, здавалася, вЁталЁ яго са шчаслЁвым прыбыццём. Ён павёў позЁркам уздоўж пляцоўкЁ, спадзеючыся ўбачыць усюдыходы таварышаў, Ё здзЁвЁўся. На краЁ ўзвышаўся зоркалёт, напэўна, той самы, з Капэлы. Зыль захваляваўся: ён ужо быў павЁнен стартаваць на Зямлю, што з Ём здарылася? Ён таропка збег па трапе, выкЁнутаму з кабЁны "Барса", Ё спынЁўся, уражаны нечаканасцю.
Узняўшы рукЁ ў знак шчырага прывЁтання, перад Ём стаялЁ касманаўты зоркалёта, якЁ вярнуўся з Капэлы.
УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. Трансплутонавыя афелЁЁ*