<< Главная страница

УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. У час не вярнулЁся







Пройдзе час, з зямных касмадромаў возьмуць старт вялЁзныя зоркалёты Ё накЁруюцца да далёкЁх галактык.
Магчыма, гэта адбудзецца ўжо ў наступным стагоддзЁ, магчыма, значна пазней. Але наша мара не хоча чакаць, мы ўжо цяпер хочам ведаць, што напаткае бясстрашных астралётчыкаў у бясконцай прасторы. Аб Ёх прыгодах, лёсе Ё знаходках расказваецца ў гэтым зборнЁку фантастычных апавяданняў.


Ад праважатага Балачан адмовЁўся. У прысутнасцЁ незнаёмых людзей ён заўсёды адчуваў сябе нЁякавата. ПрагназЁсты гарантавалЁ на блЁжэйшы час яснае надвор'е без пылавых бур Ё метэарытных дажджоў. І быў самы раз, каб паехаць аднаму. АдзЁн ён будзе адчуваць сябе вальней Ё зможа адразу Ё больш поўна ўвайсцЁ ў гэты пакуль што невядомы Ё таму прываблЁвы свет чужой планеты. Яму вельмЁ хацелася гэтага, бо ён упершыню пакЁнуў Зямлю, не пабываўшы за свае дваццаць два гады нават на суседнЁм Месяцы. Усё неяк не выпадала, не было патрэбы.
Зрэшты Ё тут, на Марсе, ён апынуўся зусЁм неспадзявана. Сёлета канчае унЁверсЁтэт, спецыялЁзаваўся на ранняй касмЁчнай гЁсторыЁ. КалЁ ж надышла пара брацца за дыпломную работу, Касай, яго кЁраўнЁк, нечакана прапанаваў яму змянЁць тэму, узяць больш познЁ час - першыя палёты да зорак. Тэма ў гЁсторыЁ была зусЁм не распрацаваная. І не дзЁўна. Эпоха палётаў да зорак пачалася якЁх-небудзь паўтара стагоддзя назад.
Уласна кажучы, гэта была не тая гЁсторыя, якая вабЁла Балачана. Яна амаль не мела здабыткаў. Бо нават першыя зоркалёты не вярнулЁся яшчэ са сваЁх падарожжаў, час Ё адлегласць якЁх вымяралЁся светлавымЁ гадамЁ. ТолькЁ асобныя Ё часта няпэўныя звесткЁ аб тых зоркалётах дайшлЁ пакуль да ЗямлЁ. Але Балачан паважаў свайго выкладчыка, якЁ вучыў яго з самага першага курса. І каб не засмучаць добрага настаўнЁка, згадзЁўся памяняць тэму.
ВЁдаць, кЁраўнЁк зразумеў, што ў гэтай згодзе не хапае душы, зацЁкаўленасцЁ, якая адна прымушае чалавека жыць любЁмай справай. Бо, прагледзеўшы план работы, ён задуменна сказаў:
- Я думаў, што ў дзяцЁнстве ўсе мараць пра зоркЁ.
Балачан здзЁвЁўся. Гэты вывад наўрад цЁ выцякаў з аналЁзу плана дыпломнай работы, складзенага згодна з навуковымЁ патрабаваннямЁ. Але разам з тым кЁраўнЁк не памылЁўся. Балачан, калЁ вучыўся ў школе, сапраўды нЁколЁ не марыў стаць астралётчыкам. Бадай, ён быў выключэннем у сваЁм класе. Космас тады для школьнЁкаў быў як паэзЁя. Бо хто ў тым узросце не пЁша вершаў! Балачан не пЁсаў, Ё Касай гэта зразумеў. Што, аднак, прывяло яго да гэтай думкЁ?
Балачан ведаў, што выкладчык сам марыў пра далёкЁ космас не толькЁ ў маленстве. Нават быў блЁзкЁ некалЁ да таго, каб мара стала явай. ПерашкодзЁў недарэчны выпадак - Касай на трэнЁроўцы зламаў нагу. Зоркалёт "Чырвоная маланка", экЁпаж якога складаўся ў асноўным з аднакашнЁкаў Касая па касмЁчнай школе, стартаваў без яго. З тае пары мЁнула больш за паўвека. Касай усе гэтыя гады выхоўваў моладзь, вёў ва унЁверсЁтэце спецкурс па ранняй касмЁчнай гЁсторыЁ, Ё нЁхто не чуў ад яго нават слова пра палёты да зорак. Дык чаму ён раптам парушыў маўчанне? Набалелае ж трэба аддаваць таму, хто здолее яго прыняць.
Балачан не пераацэньваў сябе, не знаходзЁў у сабе якасцей, якЁя б абяцалЁ поспех у даследаваннях па новай тэме. Больш таго, ён адчуваў, што яна не захапЁла яго. Ну што ж, ён выканае работу, калЁ таго хоча настаўнЁк. А потым вернецца да пары Гагарына Ё Армстронга. Але, разважаючы так, ён не мог пазбыцца неспакою. Ён не любЁў няяснасцей.
І вось камандзЁроўка на Марс. Тут знаходзЁцца самая магутная ў Сонечнай сЁстэме станцыя далёкай сувязЁ Ё пры ёй - Цэнтральны касмЁчны архЁў. У Ём захоўваюцца ўсе матэрыялы аб асваеннЁ Ё заваяваннЁ космасу. Пачынаючы з першага штучнага спадарожнЁка ЗямлЁ Ё аж да нерасшыфраваных сЁгналаў, якЁя прыйшлЁ ў Сонечную сЁстэму - цЁ ад зямных зоркалётаў, скажоныя адлегласцю Ё перашкодамЁ, цЁ, хутчэй за ўсё, ад бясконца далёкЁх галактык або пульсараў.
Балачан не верыў у сЁгналы, якЁя нЁбыта прыйшлЁ ад Ёншых цывЁлЁзацый. Нешта нЁхто не сустрэў Ёх да гэтага часу нават у далёкЁм Сусвеце. Усё, што не паддаецца расшыфроўцы, - парадзЁла мёртвая прырода.
РазвЁтаўшыся з дыспетчарам у касмапорце, Балачан сеў у электрамабЁль. Ён не мог заблудзЁцца. Да Цэнтральнага архЁва вяла добрая шаша. Здалёк яна была падобна на раку, што цякла мЁж чырвоных пясчаных барханаў.
ЭлектрамабЁль мог развЁваць фантастычную хуткасць, але Балачан не спяшаўся. Ён уключыў аўтаматычнае кЁраванне, а сам, не адрываючыся, глядзеў, як насоўваецца на яго з блЁзкага краявЁду змрочная ад фЁялетавага неба бясконцая пустыня. Аднастайнасць пейзажу не расчаравала яго. Ён бачыў шмат тэлеперадач пра Марс Ё быў гатовы да любога вЁдовЁшча. Аднак цЁ можа нежывое адлюстраванне параўнацца з самой прыродай! Нават праз сферычнае шкло кабЁны пустыня была непадобная на сваю кЁнакопЁю. Яна жыла, яна была побач, яе можна было пакратаць, на ёй можна было пакЁнуць свае сляды.
Балачан спынЁў электрамабЁль, выйшаў на шашу.
Сонца стаяла ў зенЁце. Непрывычна маленькае, ярка-залатое, яно не пякло, як на ЗямлЁ ў пустынях, а неяк сумна Ё пяшчотна грэла твар, ледзь прабЁваючыся праз шкло гермашлема. І святла давала мала. Нават у ясны марсЁянскЁ поўдзень на небе былЁ вЁдаць зоркЁ Ё сузор'Ё.
Балачан пераступЁў белы ахоўны бардзюр Ё пакрочыў у глыб барханаў. СпынЁўся толькЁ тады, калЁ знЁклЁ Ё шаша, Ё электрамабЁль, а пустыня ляжала перад Ём такой, якой яна была: Ёншапланетнай, чужой.
Ён не быў дасведчаны ў арэалогЁЁ*, нЁколЁ не ўнЁкаў у яе дэталЁ. У гЁсторыЁ заваявання космасу яго цЁкавЁў фЁласофскЁ, маральны бок. Балачан разглядаў гэту з'яву як чарговы этап у эвалюцыЁ чалавецтва. У гэтым яго поглядзе не было месца ўмовам Ёснавання на Ёншых планетах. Бо, урэшце, яны - у адным выпадку лепшыя, у другЁм горшыя - не мелЁ Ёстотнага значэння. Важным быў сам факт выхаду чалавека за межы ЗямлЁ Ё тыя вынЁкЁ, якЁя гэта дало для развЁцця навукЁ, эканомЁкЁ, усёй цывЁлЁзацыЁ.
______________
* АрэалогЁя - навука аб Марсе.

Цяпер жа ўсведамленне таго, што ён знаходзЁцца сам-насам з чужой прыродай, адрэзаны ад усяго, што было на ЗямлЁ, падарвала раптам яго ўпэўненасць. Запозненае пачуццё рамантыкЁ, якой веяла ад расказаў касманаўтаў пра свае прыгоды, кранула сэрца. Балачан падумаў, што ўсё-такЁ гэта добра - ступЁць нагой на пясок Ёншай планеты, пастаяць пад промнямЁ яе сонца.
- Балачан, дзе ты? Чаму спынЁўся?
Ён уздрыгнуў, пачуўшы гэты голас, Ё тут жа засмяяўся. Яму стала крыху сумна: Марс, аказваецца, стаў ужо дастаткова цывЁлЁзаваны. Балачан уздыхнуў, шкадуючы, што рамантыка так хутка скончылася, Ё пайшоў да дарогЁ.
Будынак архЁва знаходзЁўся на беразе вялЁкага кратэра. Перш чым увайсцЁ ў сярэдзЁну, Балачан доўга стаяў над адхонам. ВЁдовЁшча было нЁ з чым не параўнанае. Выбух буйнога метэарыта, утварыўшы кратэр, агалЁў глыбЁнныя пароды. Нават удалечынЁ яны не хавалЁся за смугой, за паўценямЁ. Рознакаляровыя, яны зЁхацелЁ пад сонечнымЁ праменнямЁ, як далёкЁя зоркЁ. Ясная, да болю ў вачах кантрасная карцЁна. Балачану падумалася, што ён пачынае разумець тых, хто, пабываўшы ў прасторы, Ёмкнецца вярнуцца туды зноў. ТаЁлася ў чужых планетах магутная прываблЁвая сЁла.
Шчыра кажучы, Балачан не чакаў вельмЁ многага ад сваёй работы ў архЁве. І на ЗямлЁ, Ё тут апрацоўкай паведамленняў зоркавых экспедыцый займалася вялЁкая група вучоных, спецыялЁстаў. Час ад часу яны знаходзЁлЁ што-небудзь цЁкавае, важнае. На такЁ поспех Балачан не разлЁчваў. У яго было больш сцЁплае заданне, абмежаванае палётам "Чырвонай маланкЁ".
Некаторыя матэрыялы аб гэтай экспедыцыЁ Балачан вывучаў яшчэ на ЗямлЁ. Шмат што, асаблЁва пра яе экЁпаж, расказаў Касай. Маршрут зоркалёта ляжаў да Палукса. Трыццаць пяць светлавых гадоў туды, трыццаць пяць назад. Балачан ведаў каманду "Чырвонай маланкЁ" так добра, што Ёншы раз яму здавалася, быццам ён асабЁста быў знаёмы з кожным. Хударлявы Шарэпа, якЁ нЁколЁ не трацЁць раўнавагЁ, - нездарма яго выбралЁ капЁтанам. Весялун Ё жартаўнЁк Гай, якЁ яшчэ студэнтам зрабЁў значнае адкрыццё ў астраномЁЁ, Ё, напэўна, за гэта яму аддалЁ пасаду штурмана экспедыцыЁ. Лепшы сябар Касая - ЖвЁнакас, флегматычны, маўклЁвы Ё найлепшы знаўца карабельных тэхнЁчных сЁстэм. Чара Чарава - бЁёлаг, урач, дзяўчына, у якую, як здагадваўся Балачан, быў закаханы яго настаўнЁк...
Іх было дваццаць пяць, адданых космасу, адважных Ё самаахвярных. Касай ганарыцца ЁмЁ. А Балачан успрымаў Ёх подзвЁг неяк раздвоена. Ён аддаваў Ём данЁну, як людзям, якЁя, магчыма, аддалЁ ўсё, што мелЁ, на карысць чалавецтву. І ён часам лавЁў сябе на думцы, што не ўпэўнены, цЁ была патрэбная Ёх ахвяра чалавецтву.
Балачан не выпадкова выбраў раннюю касмЁчную гЁсторыю. У той час людзЁ ўпершыню здолелЁ вырвацца з зямнога прыцягнення, дасягнулЁ суседнЁх планет. Прастору Сонечнай сЁстэмы, як некалЁ зямныя акЁяны, перасякалЁ караблЁ новых касмЁчных Калумбаў. Напэўна, многЁя з сучасных ведаў чалавека аб прыродзе былЁ здабыты менавЁта тады. Але ўжо ў той час чалавека павЁнна была насцеражыць адна акалЁчнасць. ЛюдзЁ дабралЁся нават да Плутона. І ўсюды бачылЁ адно Ё тое ж: мёртвую пустыню. Планеты рознЁлЁся толькЁ ў будове цЁ знешнЁм выглядзе. Распалены пясок, халодны газ або чорныя непрыветныя скалы. Варыянтаў шмат - сутнасць адна.
ЭнтузЁязм дваццаць першага стагоддзя, калЁ тэхнЁка дазволЁла чалавеку трывала асталявацца ў космасе, Балачан тлумачыў спрадвечнай марай людзей пра сустрэчу з сабе падобнымЁ. Адсутнасць жыцця на планетах сваёй сЁстэмы не паменшыла гэтага ўздыму - наперадзе былЁ палёты да Ёншых сонцаў Ё Ёншых планет. Тады верылЁ, што там будзе Ёнакш. Але мЁналЁ дзесяцЁгоддзЁ, а Зямля заставалася адзЁным светлым кутком сярод чорнай маўклЁвай прасторы, якая з кожнай новай экспедыцыяй адсоўвала свае межы ўсё далей Ё далей. Дык цЁ не варта спынЁць гэтыя пошукЁ! Яны надта дорага каштуюць чалавецтву, адбЁраючы Ё выдатных вучоных, Ё вялЁкЁя матэрыяльныя сродкЁ. Балачан недзе чытаў, што ператварэнне Марса ў прыгодную для жыцця планету накшталт ЗямлЁ эквЁвалентна па затратах пабудове Ё экЁпЁроўцы дваццацЁ зоркалётаў. МажлЁва, гэта Ё перабольшанне, але доля ЁсцЁны ў Ём ёсць. Балачан ведаў, што гэту ягоную думку не падзяляе большасць зямлян. Таму Ё працягваюць адпраўляцца з месячных касмадромаў зоркалёты. Аднак быў упэўнены, што некалЁ людзЁ спахопяцца. Ён будзе адным з тых, хто ўрэшце дакажа Ём неабходнасць гэтага. І частку такЁх доказаў ён сабярэ тут, працуючы над дыпломнай.
СховЁшчы Цэнтральнага архЁва ўразЁлЁ Балачана агромнЁстым аб'ёмам самай разнастайнай ЁнфармацыЁ. І ён не ўтрымаўся - перш чым пачаць работу над сваёй тэмай, патрацЁў цэлы дзень на прагляд запЁсаў, якЁя датычылЁ папярэднЁх перад "Чырвонай маланкай" экспедыцый, Гэта быў велЁчны Ё драматычны гЁмн чалавеку Ё яго розуму. Перад Балачанам на экране праходзЁлЁ сцэны будзённага жыцця на зоркалётах, запЁсаныя Ё перасланыя сюды з далёкага космасу. Як на тое, яму трапЁлЁся дзённЁкЁ менавЁта тых экЁпажаў, якЁя перасталЁ паведамляць пра сябе. Тады яны жылЁ Ё верылЁ, што вернуцца, прынясуць на Зямлю вялЁкЁя тайны ГалактыкЁ. Балачан Ёх назЁраў менавЁта такЁмЁ - спакойнымЁ, упэўненымЁ. Але ён ужо ведаў, што яны не вернуцца. І было да болю ў сэрцы тужлЁва ад лаканЁчных каментарыяў да здымкаў: "Планета, падобная на Марс", "А гэта як наш Сатурн, толькЁ без кальца"... Потым былЁ Ёншыя словы: "ДзЁм захварэў", "Баркун загЁнуў", "У Рана Ё НэЁ нарадзЁлася дачка"... Жыццё для Ёх там Ёшло, быццам зоркалёт Ё не адрываўся ад роднай планеты.
Пазней, калЁ Балачан заняўся "Чырвонай маланкай", ён не мог забыцца на прагледжаныя паведамленнЁ. Яны нЁбы прыгняталЁ яго, загадзя афарбоўваючы новыя матэрыялы ў змрочны колер. Тым болей што лёс гэтага зоркалёта быў, вЁдаць, такЁ ж, як Ё тых, што ў час не вярнулЁся.
АпошнЁ рапарт "Чырвонай маланкЁ" станцыя дальняй сувязЁ прыняла яшчэ тры гады таму назад. Экспедыцыя наблЁзЁлася да Палукса. Балачан вельмЁ хацеў зразумець, чаму гэта перадача была апошняй. І ён пачаў з яе, спадзеючыся, што, мажлЁва, ужо тады астралётчыкЁ прадбачылЁ што-небудзь небяспечнае.
Ажыў экран, Ё нехта прамовЁў: "Яркае жоўтае свяцЁла мае адзЁнаццаць планет. Тры з Ёх абарочваюцца амаль па кругавой арбЁце. Пяць маюць атмасферу". Балачан механЁчна адзначыў, што там могуць быць умовы для жыцця, а сам думаў: чый гэта голас? Крыху стомлены, спакойны, разважлЁвы. Як у Шарэпы ў той дзень, калЁ ён выступаў перад зямлянамЁ на старце свайго карабля. Балачану ён запомнЁўся стрыманасцю, якая так не адпавядала ўрачыстай ! хвалюючай хвЁлЁне. Быццам не чалавек гаварыў, а кЁбернетычны робат. Няўжо ён не змянЁўся за гэты час? Няўжо нават блЁзкая мэта не выклЁкала ў Ём эмоцый? Балачан слухаў Ё дзЁвЁўся, пакуль раптам не зразумеў, што гэта не Шарэпа, а Гай. Астраном Ё штурман. І тады здзЁвЁўся яшчэ болей. У голасе Гая знЁклЁ жартаўлЁвыя ноткЁ. Або ён пасталеў Ё пасур'ёзнеў, або яны там развучылЁся смяяцца?
Балачан перарваў перадачу Ё паставЁў папярэднюю, якая прыйшла за паўгода да апошняй, спрабуючы ў ёй знайсцЁ прычыну перамены ў характары штурмана. Аднак нЁшто не давала нават намёку на гэта. Перадача была звычайная. У справаздачы аб жыццЁ Ё дзейнасцЁ экЁпажа не ўпамЁналЁся нЁякЁя канфлЁктныя падзеЁ.
Адчуваючы, як у Ём нарастае неспакой - быццам, разгадаўшы прычыну, ён мог бы чым-небудзь дапамагчы камандзе "Чырвонай маланкЁ" - Балачан вярнуўся да апошняга паведамлення.
Зноў на экране заблЁшчалЁ планеты-зорачкЁ, раскЁданыя вакол свайго сонца.
"Мы пачнём з восьмай. Тры апошнЁя нагадваюць Плутон".
"Як заўсёды", - з расчараваннем адзначыў Балачан, бо яшчэ толькЁ ўчора чуў гэта з Ёншых крынЁц некалькЁ разоў. Ён ведаў, што пасля гэтага абяцання з карабля адправяцца ракеты. Спачатку з робатамЁ, потым, калЁ дазволяць умовы, - з людзьмЁ. А што яны там убачылЁ, так Ё застанецца невядомым.
Балачан доўга ўглядаўся ў экран, спынЁўшы паказ на кадры з дзённЁка. На Ём была бЁяхЁмЁчная лабараторыя. Чара сядзела за сталом. Імгненне назад яна задумлЁва, нЁбы гаварыла сама з сабой, расказвала пра новы метад уздзеяння на спадчынны механЁзм клеткЁ, якЁ ёй удалося адкрыць. Балачан не мог выслухаць яе да канца. На ЗямлЁ гэта адкрылЁ раней Чары гадоў на дваццаць. МажлЁва, Чара сама не выключала, што яе навЁна ўжо не навЁна, таму Ё не было ў яе голасе задаволенасцЁ зробленым.
Уначы Балачан не мог заснуць. Ён упершыню падумаў, што гады, якЁя астралётчыкЁ правялЁ ў прасторы, асуджаныя па сутнасцЁ на вечную адарванасць ад ЗямлЁ, прымусЁлЁ Ёх зразумець праўду. Іх подзвЁг урэшце будзе толькЁ Ёх подзвЁгам, а не ўсяго чалавецтва. Бо што б там яны нЁ ўбачылЁ Ё нЁ знайшлЁ, усё роўна вестка аб гэтым прыйдзе на родную планету са спазненнем.
Напэўна, нЁколЁ раней Балачан не працаваў так напружана. Ён напЁсаў дыпломную. Але не так, як думаў, складаючы план, як чакаў ад яго настаўнЁк. "Чырвонай маланцы" быў прысвечаны толькЁ адзЁн раздзел. АстатнЁя тры, насычаныя шматлЁкЁмЁ прыкладамЁ, служылЁ доказам яго думкЁ пра марнасць палётаў да зорак. Балачан ведаў, што расчаруе свайго настаўнЁка. Больш таго, падаўшы ў святле сваЁх вывадаў апошнюю справаздачу з "Чырвонай маланкЁ", зробЁць настаўнЁку балюча. І не мог паступЁцца сваЁмЁ пераконаннямЁ. Яго вывады датычылЁ не толькЁ Ёх двух.
Можна было вяртацца на Зямлю. Але Балачан быў добрасумленным студэнтам, нават залЁшне педантычным. Там, дзе Ёншыя абмяжоўвалЁся рэкамендацыйным спЁсам кнЁг Ё дапаможнЁкаў, яму абавязкова трэба было ведаць ледзь не ўсё, што датычыла тэмы. Гэта часта замЁнала нармальнай вучобе, бо, збЁваючыся на дробязЁ, ён адставаў ад аднакурснЁкаў. Аднак пераламЁць сябе не мог. ТакЁ ўжо быў у яго характар.
Гэты самы характар прымусЁў Балачана затрымацца. Нехта з супрацоўнЁкаў архЁва ў самы апошнЁ момант сказаў яму, што ёсць яшчэ адзЁн сЁгнал, нерасшыфраваны, якЁ, магчыма, належыць "Чырвонай маланцы", бо прыняты на яе хвалЁ. А цЁ мог ён паехаць, не ўпэўнены, што сЁгнал не мае нЁякага дачынення да яго зоркалёта? Вядома, не. І хоць да адпраўлення рэйсавага планеталёта Марс-Зямля заставалася нямнога часу, ён пайшоў у сховЁшча.
Наўрад цЁ можна было назваць гэта сЁгналам, пасланым рукой чалавека. Каб не хваля, на яго нЁхто не звярнуў бы нават увагЁ. На экране мЁтусЁлЁся хаатычна раскЁданыя рысачкЁ, у дынамЁку чулася патрэскванне, як ад звычайных выпраменьванняў з космасу. Аператар спачувальна паглядзеў на Балачана, але дапамагчы не мог. З жалем параЁў:
- ЦЁ мала ў прасторы крынЁц энергЁЁ? Яшчэ паспееш на планеталёт.
Гэта была слушная парада. ТолькЁ не для Балачана. Аператар, напэўна, не чуў легенды, якую вось ужо чатыры гады, як дасцЁпны жарт, перадавалЁ старэйшыя пакаленнЁ студэнтаў першакурснЁкам. Быццам бы Балачан адмовЁўся здаваць залЁк па механЁцы. А на здзЁўленае пытанне выкладчыка заўважыў: "Мне трапЁлЁся рухавЁкЁ ўнутранага згарання". Выкладчык не зразумеў. Тады Балачан растлумачыў: "У нашым музеЁ Ёх няма. Не магу ж я гаварыць пра тое, чаго нЁколЁ не бачыў". Выкладчык стрымаў усмешку Ё спытаў: "А як нам быць?" Балачан адказаў: "ДнЁ праз два я закончу дзеючую мадэль рухавЁка, тады Ё здам залЁк". ЗалЁк ён сапраўды здаў. БлЁскуча. Але са спазненнем, калЁ яго аднакурснЁкЁ былЁ ўжо на экскурсЁЁ ў падводнай Антарктыцы.
Забраўшы запЁс гэтага нерасшыфраванага сЁгналу, Балачан адправЁўся ў лабараторыю.
Ён працаваў суткЁ, другЁя, трэцЁя... Спачатку супрацоўнЁкЁ архЁва спагадлЁва Ё крыху ЁранЁчна пасмЁхалЁся, потым здзЁўлена кЁвалЁ галовамЁ, маўляў, упартасць не да месца. А на чацвёрты дзень у Балачана з'явЁўся памочнЁк - той самы аператар, якЁ раЁў яму паспяшацца з ад'ездам. А неўзабаве разам з Балачанам працавалЁ ўсе, хто быў вольны ад вахты Ё асноўнай работы. Яны паверылЁ яму.
Аднак мЁналЁ днЁ, а вынЁкаў не было. На экранах штораз узнЁкалЁ ўжо добра абрыдлыя ўсЁм хаатычна раскЁданыя рысачкЁ. Двойчы прасЁў Балачан дазволу ў Касая затрымацца. НастаўнЁк ведаў свайго вучня Ё, не задаючы пытанняў, дазваляў.
І раптам рысачкЁ загаварылЁ. Здарылася гэта, калЁ Балачан неяк уначы рашыў разбЁць сЁгнал на долЁ, чаргуючы колькасць рысачак па групах ад нуля да дзевяцЁ.
Гэта быў выпадак. Але, кажуць, выпадак любЁць настойлЁвых. Балачан быў настойлЁвы. І на экране ён убачыў тую ж самую планетную сЁстэму Палукса. ТолькЁ побач з пятай планетай свяцЁлася яшчэ адна кропачка, як спадарожнЁк. Балачан паспрабаваў павялЁчыць адлюстраванне. Кропка заблЁшчала ярчэй, стала святлейшай за планету Ё ледзь прыкметна кранулася з месца. Дуга, якую яна апЁсала, была часткай правЁльнага круга... А потым экран патух. СЁгнал быў прыняты не цалкам. ВЁдаць, не зразумеўшы, аператар не запЁсаў яго да канца.
Балачан пабудзЁў сваЁх добраахвотных памочнЁкаў Ё яшчэ раз з ЁмЁ прагледзеў кавалак гэтай перадачы, якая прыбыла з чужога свету. У гэтым ён не сумняваўся. Шарэпу цЁ Гаю не было патрэбы задаваць суайчыннЁкам загадкЁ. Але што азначала гэта перадача? ЗдагадкЁ змянялЁ адна адну. Найбольш яму спадабаўся вывад, што гэта гуманоЁды з сЁстэмы Палукса, выкарыстаўшы хвалю "Чырвонай маланкЁ", перадалЁ на Зямлю вестку аб сабе Ё зоркалёце, якЁ дабраўся да Ёх Ё стаў спадарожнЁкам пятай планеты, населенай разумнымЁ ЁстотамЁ...
Аднак Балачан не быў бы самЁм сабой, каб прыняў гэту прыгожую думку за аксЁёму. Ён не мог сабе адказаць на шмат пытанняў, Ё сярод Ёх на самае галоўнае: "Чаму маўчаў Шарэпа?" А без гэтага не адчуваў за сабой права рабЁць хоць прыблЁзны вывад.
Не адказваючы на вЁншаваннЁ таварышаў, ён прайшоў на вузел сувязЁ Ё выклЁкаў Зямлю. Касай слухаў яго.
- НастаўнЁк, - сказаў Балачан, - я не напЁсаў дыпломную. - Ён пачакаў, цЁ не скажа што Касай, Ё тады дадаў: - Я не буду гЁсторыкам. - Касай маўчаў, Ё Балачан дазволЁў сабе яшчэ адну фразу: - КалЁсьцЁ чалавек павЁнен перахварэць космасам.
З вузла сувязЁ Балачан пайшоў у свой пакой, выцягнуў з партфеля крышталЁкЁ з запЁсам дыпломнай работы Ё кЁнуў Ёх у трубапровад, якЁ вёў да анЁгЁлятара.
УладзЁмЁр МЁкалаевЁч ШыцЁк. У час не вярнулЁся


На главную
Комментарии
Войти
Регистрация